Bayılma (Senkop)
Bayılma (senkop), beyne giden kan akımının kısa süreli azalmasıyla oluşan ve kendiliğinden düzelen geçici bilinç kaybıdır. En sık neden uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, korku veya ağrıyla tetiklenen refleks senkoptur; ancak ritim bozukluğu gibi kalp hastalıkları da bayılmaya yol açabilir. İlk kez bayılan, efor sırasında bayılan ya da göğüs ağrısı ve çarpıntısı olan kişilerin hekim değerlendirmesi gerekir.
Bayılma (Senkop) Nedir?
Bayılma, tıbbi adıyla senkop, beyne giden kan akımının kısa süreliğine azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan, geçici bilinç ve duruş kaybıdır. Kişi genellikle yere düşer ve kısa süre içinde, çoğu zaman bir iki dakikadan önce kendiliğinden kendine gelir. Senkop sık görülen bir durumdur; çoğu zaman zararsız bir nedene bağlıdır ancak bazen altta yatan bir kalp hastalığının ilk işareti olabilir.
Belirtileri
Bayılmadan hemen önce birçok kişi uyarıcı belirtiler fark eder:
- Baş dönmesi, sersemlik, gözlerin kararması veya görmenin bulanıklaşması
- Bulantı, sıcaklık hissi, soğuk terleme
- Ciltte solukluk, kulaklarda uğultu
- Dizlerde güçsüzlük ve ayakta durmakta zorlanma
Bayılma sırasında birkaç saniyelik kas seğirmeleri görülebilir; bu durum her zaman sara nöbeti anlamına gelmez. Senkoptan sonra kişi genellikle hızla toparlanır, uzun süreli kafa karışıklığı beklenmez.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Senkopun başlıca nedenleri şöyle sıralanabilir:
- Refleks (vazovagal) senkop: En sık türdür. Uzun süre ayakta kalma, sıcak ve kalabalık ortam, ağrı, kan görme, korku veya ani heyecan tetikleyebilir. Öksürme, idrar yapma ya da ıkınma sırasında olan bayılmalar da bu gruptadır.
- Ortostatik hipotansiyon: Oturur veya yatar pozisyondan hızla ayağa kalkınca tansiyonun düşmesidir. Sıvı kaybı, yetersiz sıvı alımı, bazı tansiyon ilaçları, alkol ve diyabete bağlı sinir hasarı katkıda bulunabilir.
- Kalp kaynaklı senkop: Ritim bozuklukları, kalp kapak darlıkları veya kalp kası hastalıkları kalbin yeterli kan pompalamasını engelleyebilir. Bu grup daha ciddidir.
İleri yaş, bilinen kalp hastalığı, ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü ve çok sayıda ilaç kullanımı risk ve önem açısından dikkat gerektiren durumlardır.
Tanı
Tanıda en önemli adım ayrıntılı öykü ve muayenedir. Hekim bayılmanın hangi koşulda olduğunu, öncesinde ne hissedildiğini ve kullanılan ilaçları sorar. Yatarak ve ayakta tansiyon ölçümü ile elektrokardiyografi (EKG) temel incelemelerdendir. Gerekirse kan tahlilleri, kalp ultrasonu (ekokardiyografi), uzun süreli ritim kaydı (Holter), efor testi veya eğik masa (tilt) testi istenebilir. Bayılma ile sara nöbetinin ayırt edilmesi de değerlendirmenin bir parçasıdır.
Tedavi ve Korunma
Tedavi nedene göre belirlenir. Refleks senkopta genellikle ilaç gerekmez; tetikleyicilerden kaçınmak ve uyarı belirtilerini tanımak çoğu zaman yeterlidir. Baş dönmesi başladığında hemen oturmak veya uzanıp bacakları yukarı kaldırmak düşme ve yaralanmayı önler. Hekim uygun görürse yeterli sıvı alımı ve ayağa yavaş kalkma önerilir. Tansiyonu düşüren bir ilaç sorumluysa ilaç düzenlemesini yalnızca hekim yapmalıdır; ilaçlar kendi başına bırakılmamalıdır. Kalp kaynaklı senkopta ise altta yatan kalp hastalığına yönelik tedavi, gerektiğinde kalp pili gibi girişimler uygulanabilir.
Bayılan birine yardım ederken kişiyi sırtüstü yatırıp bacaklarını kaldırmak, sıkı giysileri gevşetmek ve hemen ayağa kaldırmamak uygundur. Kişi bir iki dakika içinde kendine gelmiyorsa, nefes almıyorsa 112 aranmalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
İlk kez bayılan herkesin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önerilir. Efor sırasında veya yatarken bayılma, bayılma öncesinde göğüs ağrısı ya da çarpıntı, nefes darlığı, bayılma sonrası konuşma bozukluğu veya kolda-bacakta güçsüzlük, düşmeye bağlı yaralanma ve bilinen kalp hastalığı varlığında acil servise başvurulmalıdır. Sık tekrarlayan bayılmalar da mutlaka araştırılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Bayılma tehlikeli midir?
Çoğu bayılma refleks senkop türündedir ve zararsızdır. Ancak efor sırasında olan, çarpıntı veya göğüs ağrısıyla birlikte görülen ya da kalp hastalığı olan kişilerdeki bayılmalar ciddi bir nedene işaret edebilir ve hekim tarafından araştırılmalıdır.
Bayılmak üzere olduğumu hissettiğimde ne yapmalıyım?
Hemen oturun ya da uzanıp bacaklarınızı yukarı kaldırın. Bu, beyne giden kan akımını artırır ve düşerek yaralanmayı önler. Belirtiler geçtikten sonra da ani ayağa kalkmamaya dikkat edin.
Bayılma ile sara nöbeti nasıl ayırt edilir?
Bayılmadan sonra kişi genellikle hızla kendine gelir, birkaç saniyelik seğirme olabilir. Sara nöbetinde kasılmalar daha uzun sürer, dil ısırma ve nöbet sonrası uzun süren sersemlik daha sık görülür. Kesin ayrımı hekim yapar.
Bayılan birine nasıl yardım edilir?
Kişiyi güvenli bir yerde sırtüstü yatırın, bacaklarını kaldırın ve sıkı giysilerini gevşetin. Hemen ayağa kaldırmayın, ağzına bir şey vermeyin. Bir iki dakikada kendine gelmiyorsa veya nefes almıyorsa 112'yi arayın.
Bayılma için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme aile hekimi, iç hastalıkları veya acil servis tarafından yapılabilir. Kalp kaynaklı şüphe varsa kardiyoloji, nörolojik bir neden düşünülüyorsa nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.
Kendi durumunuzu yazın, Bayılma (Senkop) ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →