Böbrek kanseri

Böbrek Kanseri Nedir?

Böbrek kanseri, böbrek dokusundaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalarak kötü huylu bir tümör oluşturmasıdır. Böbrekler; karın boşluğunun arka kısmında, omurganın iki yanında yer alan, kanı süzerek idrar oluşturan, vücudun su-tuz dengesini, kan basıncını ve kan yapımını düzenleyen fasulye şeklindeki organlardır.

Erişkinlerde görülen böbrek kanserlerinin yaklaşık %85–90'ı renal hücreli karsinom (RHK) adı verilen ve böbreğin süzme kanalcıklarının iç yüzeyinden gelişen kanser türüdür. Böbrek kanseri en sık 60–70 yaşlarında görülür ve erkeklerde kadınlara göre yaklaşık iki kat daha sıktır.

Günümüzde böbrek kanserlerinin yarısından fazlası, başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografi sırasında, henüz hiçbir belirti vermeden tesadüfen saptanmaktadır. Bu şekilde erken evrede yakalanan küçük tümörler, çoğunlukla böbreğin yalnızca tümörlü kısmının çıkarıldığı ameliyatlarla tamamen tedavi edilebilmektedir. İleri evre hastalıkta ise son yıllarda geliştirilen immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar sayesinde yaşam süreleri belirgin şekilde uzamıştır.

Böbrek Kanseri Türleri

Renal Hücreli Karsinom Alt Tipleri

• Berrak hücreli renal hücreli karsinom: En sık görülen türdür (yaklaşık %70–75). Mikroskopta hücreler berrak görünür. Çoğu VHL genindeki değişikliklerle ilişkilidir.
• Papiller renal hücreli karsinom: İkinci en sık türdür (yaklaşık %10–15). Bazen her iki böbrekte ve birden fazla odakta görülebilir.
• Kromofob renal hücreli karsinom: Yaklaşık %5 oranında görülür; genellikle daha yavaş seyirli ve iyi prognozludur.
• Nadir türler: Toplayıcı kanal karsinomu, medüller karsinom (orak hücre özelliği taşıyan gençlerde), translokasyon karsinomları gibi daha agresif seyredebilen türler.

Diğer Böbrek Tümörleri

• Üst idrar yolu ürotelyal karsinomu: Böbreğin idrar toplama kısmından (pelvis) gelişir; mesane kanserine benzer özellikler gösterir ve tedavisi farklıdır.
• Wilms tümörü (nefroblastom): Çocuklarda en sık görülen böbrek kanseridir; genellikle 5 yaşından önce ortaya çıkar ve tedaviye çok iyi yanıt verir.
• Böbrek sarkomları ve lenfomaları: Nadir görülür.

İyi Huylu Böbrek Kitleleri

Böbrekte saptanan her kitle kanser değildir. Basit böbrek kistleri çok sık görülür ve zararsızdır. Anjiyomiyolipom ve onkositom gibi iyi huylu tümörler de bulunur. Ancak bazı kistler (kompleks kistler) ve küçük solid kitleler kanser olabileceğinden görüntüleme özelliklerine göre değerlendirilir.

Risk Faktörleri

• Sigara kullanımı: En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür; riski yaklaşık iki katına çıkarır.
• Obezite: Fazla kilo böbrek kanseri riskini belirgin şekilde artırır.
• Yüksek tansiyon
• İleri evre kronik böbrek hastalığı ve uzun süreli diyaliz: Diyaliz hastalarında böbreklerde kistler ve kanser gelişme riski artar.
• Aile öyküsü ve kalıtsal sendromlar:
  • Von Hippel-Lindau (VHL) hastalığı
  • Kalıtsal papiller renal hücreli karsinom
  • Birt-Hogg-Dubé sendromu
  • Kalıtsal leiomiyomatozis ve renal hücreli kanser
  • Tüberoz skleroz
• Mesleki maruziyetler: Trikloroetilen gibi bazı çözücüler ve kimyasallar.
• Bazı ağrı kesicilerin uzun süreli ve yüksek dozda kullanımı
• Erkek cinsiyet ve ileri yaş

Genç yaşta (46 yaş altı) böbrek kanseri tanısı alan, her iki böbrekte veya birden fazla tümörü olan ya da ailesinde böbrek kanseri bulunan kişilerde kalıtsal sendromlar açısından genetik danışmanlık önerilir.

Belirtileri Nelerdir?

Erken evre böbrek kanseri çoğunlukla belirti vermez. Tümör büyüdükçe veya yayıldıkça şu belirtiler görülebilir:

• İdrarda kan (hematüri): İdrarın pembe, kırmızı veya kola renginde olması; bazen yalnızca idrar tahlilinde mikroskobik olarak saptanır. Kanama aralıklı olabilir ve kendiliğinden geçebilir; bu durum hastalığın geçtiği anlamına gelmez.
• Yan ağrısı: Kaburgaların altında, belde veya yanda geçmeyen ağrı.
• Karında veya yanda ele gelen kitle
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık
• Yorgunluk ve halsizlik
• Tekrarlayan veya uzun süren ateş (enfeksiyon olmadan)
• Kansızlık (anemi) veya tersine kırmızı kan hücrelerinde artış
• Gece terlemesi
• Erkeklerde aniden gelişen sol taraflı varikosel (testis toplardamarlarında genişleme)
• Bacaklarda şişlik (tümörün ana toplardamara uzanması durumunda)
• Yayılıma bağlı belirtiler: Kemik ağrısı, öksürük ve kanlı balgam, nefes darlığı, baş ağrısı.

Paraneoplastik Sendromlar

Böbrek tümörleri bazı hormon benzeri maddeler salgılayarak kanda kalsiyum yüksekliği, yüksek tansiyon, karaciğer fonksiyon bozukluğu (Stauffer sendromu) ve kırmızı kan hücresi artışı gibi tümörden uzak bulgulara yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene ve öykü
• İdrar tahlili: İdrarda kan araştırılır.
• Kan testleri: Tam kan sayımı, böbrek fonksiyonları, karaciğer testleri, kalsiyum, LDH ve sedimantasyon. Kan testleri tanıyı koymaz, ancak hastalığın genel etkilerini ve risk grubunu belirlemede kullanılır.
• Ultrasonografi: Kitlenin kist mi yoksa solid tümör mü olduğunu ayırt etmede ilk basamaktır.
• Kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT): Böbrek kanserinin tanısında ve evrelemesinde temel yöntemdir. Tümörün büyüklüğü, damarlara uzanımı, lenf bezleri ve diğer organlara yayılım değerlendirilir.
• Manyetik rezonans (MR): Kontrast madde alerjisi veya böbrek yetmezliği olanlarda, ayrıca tümörün toplardamarlara uzanımını değerlendirmede kullanılır.
• Akciğer tomografisi: Akciğerlere yayılım araştırılır.
• Kemik sintigrafisi ve beyin görüntülemesi: İlgili belirtiler varsa.
• Biyopsi: Böbrek kitlelerinin birçoğunda ameliyat öncesi biyopsi gerekmez, çünkü görüntüleme bulguları yeterli olur. Ancak küçük kitlelerde takip veya ablasyon kararı verilecekse, kitlenin lenfoma veya başka bir organdan yayılım olabileceği düşünülüyorsa ya da ilaç tedavisine başlanmadan önce tümör türünü belirlemek için biyopsi yapılır.

Evreleme

• Evre 1: Tümör 7 cm veya daha küçük ve böbrekte sınırlı.
• Evre 2: Tümör 7 cm'den büyük, ancak böbrekte sınırlı.
• Evre 3: Tümör büyük toplardamarlara veya böbrek çevresindeki yağ dokusuna uzanmış ya da bölgesel lenf bezlerine yayılmış.
• Evre 4: Tümör böbreği saran zarı aşarak çevre organlara uzanmış veya akciğer, kemik, karaciğer, beyin gibi uzak organlara yayılmış.

Tedavi Seçenekleri

Aktif İzlem

Özellikle 2–3 cm'den küçük böbrek kitlelerinin önemli bir kısmı çok yavaş büyür veya iyi huyludur. İleri yaştaki ya da ameliyat riski yüksek hastalarda bu küçük kitleler düzenli görüntüleme ile takip edilebilir; büyüme olursa tedavi planlanır.

Cerrahi Tedavi

• Parsiyel (kısmi) nefrektomi: Böbreğin yalnızca tümörlü kısmının çıkarılıp sağlam kısmının korunmasıdır. Özellikle 7 cm'den küçük tümörlerde standart tedavidir; böbrek fonksiyonlarını korur ve ileride kronik böbrek hastalığı riskini azaltır. Laparoskopik veya robotik yöntemlerle yapılabilir.
• Radikal nefrektomi: Böbreğin tamamının çevre yağ dokusuyla birlikte çıkarılmasıdır. Büyük veya böbreğin merkezinde yerleşen tümörlerde uygulanır. İnsan tek böbrekle sağlıklı yaşayabilir.
• Toplardamar içi tümör trombüsünün çıkarılması: Tümörün ana toplardamara (vena kava) uzandığı durumlarda karmaşık bir ameliyatla tümör uzantısı da çıkarılır.
• Sitoredüktif nefrektomi: Yayılım gösteren hastalıkta seçilmiş hastalarda ana tümörün çıkarılması.
• Metastazektomi: Sınırlı sayıda uzak yayılım odağının cerrahi olarak çıkarılması.

Ablasyon Tedavileri

Küçük tümörlerde ve ameliyat riski yüksek hastalarda, cilt üzerinden iğneyle tümöre ulaşılarak tümör dokusunun dondurulması (kriyoablasyon) veya ısıyla yakılması (radyofrekans, mikrodalga ablasyon) uygulanabilir.

Ameliyat Sonrası (Adjuvan) Tedavi

Ameliyat sonrası hastalığın tekrarlama riski yüksek olan seçilmiş hastalarda, tekrarlama riskini azaltmak için belirli bir süre immünoterapi verilebilir.

İleri Evre Hastalıkta İlaç Tedavisi

Böbrek kanseri klasik kemoterapiye pek yanıt vermez. İleri evrede tedavi şu ilaçlarla yapılır:

• İmmünoterapi (bağışıklık kontrol noktası ilaçları): Bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasını ve yok etmesini sağlar. Tek başına veya kombinasyon halinde kullanılır.
• Hedefe yönelik tedaviler: Tümörün beslenmesini sağlayan damar oluşumunu engelleyen ilaçlar (tirozin kinaz inhibitörleri) ve mTOR inhibitörleri.
• Kombinasyon tedavileri: Günümüzde birçok hastada immünoterapi ile hedefe yönelik ilaçların birlikte kullanımı ilk basamak tedavi olarak tercih edilmektedir.

Bu ilaçların yan etkileri (yorgunluk, ishal, yüksek tansiyon, el-ayak cilt reaksiyonları, tiroid ve diğer hormon bozuklukları, bağışıklık sistemine bağlı organ iltihapları) düzenli olarak takip edilir ve yönetilir.

Radyoterapi

Kemik ve beyin yayılımlarında ağrıyı ve belirtileri azaltmak için; ayrıca seçilmiş hastalarda yüksek doz hedefli ışın tedavisi (stereotaktik radyoterapi) olarak kullanılır.

Tedavi Sonrası Takip

• Ameliyat sonrası düzenli aralıklarla fizik muayene, kan testleri ve karın-akciğer görüntülemeleri yapılır. Takip sıklığı tümörün evresine ve tekrarlama riskine göre belirlenir; genellikle ilk yıllarda daha sık, sonrasında daha seyrek kontroller önerilir.
• Böbrek fonksiyonları ve tansiyon düzenli izlenmelidir; özellikle tek böbrekle yaşayan hastalarda böbreği zorlayan ilaçlardan (bazı ağrı kesiciler) kaçınılmalıdır.
• Sigaranın bırakılması, ideal kilonun korunması ve tansiyonun kontrol altında tutulması önerilir.

Korunma Yolları

• Sigara kullanmamak veya bırakmak
• Sağlıklı kiloyu korumak ve düzenli egzersiz yapmak
• Yüksek tansiyonu tedavi etmek ve düzenli kontrol ettirmek
• Ağrı kesicileri hekim önerisi dışında uzun süre ve yüksek dozda kullanmamak
• İş yerinde kimyasal maruziyete karşı koruyucu önlemler almak
• Kalıtsal sendrom taşıyan kişilerde düzenli tarama programlarına katılmak

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İdrarınızda kan gördüyseniz (bir kez olsa ve kendiliğinden geçse bile), geçmeyen yan veya bel ağrınız varsa, karnınızda ele gelen bir kitle fark ettiyseniz, açıklanamayan kilo kaybı, uzun süren ateş ve yorgunluk yaşıyorsanız bir üroloji uzmanına başvurun. Başka bir nedenle çekilen ultrason veya tomografide böbreğinizde kitle saptandıysa vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın.

Acil durum: İdrarda yoğun kan ve pıhtılar nedeniyle idrar yapamama, şiddetli yan ağrısıyla birlikte baş dönmesi, bayılma veya tansiyon düşüklüğü (tümör içi kanama olabilir), ani nefes darlığı, kanlı öksürük ya da kol-bacaklarda ani güçsüzlük varsa beklemeden 112'yi arayın.

Böbrek kanseri üroloji uzmanları tarafından tanı alır ve cerrahi olarak tedavi edilir. İlaç tedavisi tıbbi onkoloji, ışın tedavisi radyasyon onkolojisi, ablasyon işlemleri girişimsel radyoloji uzmanlarınca yapılır. Böbrek fonksiyonlarının takibinde nefroloji, kalıtsal sendrom şüphesinde tıbbi genetik, çocuklarda çocuk onkolojisi ve çocuk cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.