Karaciğer kanseri

Karaciğer kanseri Nedir?

Karaciğer kanseri, karaciğer hücrelerinin kontrolsüz çoğalması sonucu oluşan kötü huylu tümörlerin genel adıdır. En sık görülen tipi, karaciğerin ana hücreleri olan hepatositlerden köken alan hepatosellüler karsinom (HCC) veya hepatomadır. Karaciğer, vücudun en büyük iç organıdır; sindirim, metabolizma, bağışıklık ve toksin temizleme gibi hayati görevler üstlenir. Bu nedenle karaciğer kanseri ciddi bir hastalıktır. Primer (birincil) karaciğer kanseri doğrudan karaciğerde başlarken, vücudun başka bir bölgesindeki kanserin karaciğere yayılmasına metastatik veya sekonder karaciğer kanseri denir. Bu içerik primer karaciğer kanserine odaklanmaktadır. Karaciğer kanseri, dünya genelinde en sık görülen kanserlerden biridir ve erken evrede yakalandığında tedavi şansı yüksektir.

Belirtileri Nelerdir?

Karaciğer kanseri erken evrelerde genellikle hiçbir belirti vermez veya var olan belirtiler başka karaciğer hastalıklarıyla karışabilir. Ancak tümör büyüdükçe aşağıdaki şikayetler ortaya çıkabilir:

• Karnın sağ üst kısmında sürekli veya ara ara hissedilen ağrı
• Karında dolgunluk veya ele gelen kitle
• İstemsiz kilo kaybı ve iştahsızlık
• Çabuk doyma hissi
• Bulantı ve zaman zaman kusma
• Halsizlik, yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Ciltte ve göz aklarında sararma (sarılık)
• Karında sıvı birikmesi (asit) ve bacaklarda ödem
• Ateş, gece terlemesi ve genel durum bozukluğu

Uyarı: Sarılık, şiddetli karın ağrısı, aşırı halsizlik veya beklenmedik kilo kaybı gibi durumlarda derhal bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Erken teşhis hayat kurtarır.

Belirtiler genellikle hastalık ilerledikçe belirginleşir. Bu nedenle riskli gruptaki bireylerin düzenli tarama ultrasonu ve kan testleri yaptırması önemlidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Karaciğer kanserinin gelişiminde rol oynayan pek çok faktör vardır. Bunların başında kronik karaciğer hastalıkları gelir. Siroz, karaciğerin hasarlı ve skar dokusu ile kaplı olduğu bir durumdur ve karaciğer kanseri için en önemli zeminlerden biridir. Risk faktörleri şunlardır:

• Kronik hepatit B veya C enfeksiyonu: Dünya genelinde karaciğer kanserinin en yaygın nedenidir.
• Karaciğer sirozu: Alkol, hepatit, yağlı karaciğer ve diğer nedenlerle oluşabilir.
• Uzun süreli ve aşırı alkol tüketimi: Karaciğer hasarını tetikler.
• Alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD): Obezite ve diyabet ile ilişkilidir.
• Aflatoksin maruziyeti: Uygun koşullarda saklanmayan küflü gıdalardan kaynaklanır.
• Obezite, diyabet ve metabolik sendrom: Karaciğer yağlanması ve kanser riskini artırır.
• Hemokromatozis gibi kalıtsal hastalıklar: Aşırı demir birikimine yol açar.
• Bazı kimyasallar ve toksinler: Uzun süreli maruziyet risk oluşturabilir.
• Ailesel yatkınlık: Ailede karaciğer kanseri öyküsü olanlarda risk artar.

Risk faktörlerinin birden fazlasını taşıyan kişilerde karaciğer kanseri olasılığı daha yüksektir. Bu kişilerin hekim kontrolünde düzenli tarama programına alınması önerilir.

Tanı Nasıl Konur?

Karaciğer kanseri tanısı koymak için hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve çeşitli tetkikler bir arada değerlendirilir. Doktorunuz aşağıdaki yöntemlerden bazılarını isteyebilir:

• Kan testleri: Karaciğer fonksiyon testleri, alfa-fetoprotein (AFP) düzeyi, tam kan sayımı ve hepatit belirteçleri.
• Görüntüleme yöntemleri: Batın ultrasonografisi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR), anjiyografi ve PET/CT gibi yöntemlerle tümörün yeri, boyutu ve yayılımı belirlenir.
• Karaciğer biyopsisi: Görüntüleme eşliğinde alınan doku örneğinin patolojik incelemesi, kesin tanı için en güvenilir yöntemdir. Bazı durumlarda biyopsi gerekmeden tanı konulabilir.

Tanı konulduktan sonra kanserin evresi (yerel, bölgesel veya yaygın) ve karaciğerin ne kadarının etkilendiği belirlenir. Bu bilgiler doğrultusunda hastalığın prognozu ve tedavi planı oluşturulur.

Tedavi ve Korunma

Karaciğer kanserinin tedavi seçenekleri; tümörün evresi, sayısı, karaciğer fonksiyonu, hastanın genel sağlık durumu ve diğer hastalıkların varlığına göre kişiselleştirilir. Tedavi şu şekillerde planlanabilir:

• Cerrahi rezeksiyon: Kanserli bölgenin tümör temiz sınırla çıkarılması. Karaciğerin yeterli kısmı sağlamsa tercih edilir.
• Karaciğer nakli: Tümör karaciğere yayılmış ancak başka organlara metastaz yapmamış hastalarda tüm karaciğerin değiştirilmesi.
• Ablasyon: Radyofrekans, mikrodalga, lazer veya etanol enjeksiyonu ile tümörün lokal olarak yok edilmesi. Küçük tümörlerde etkilidir.
• Transarteriyel kemoembolizasyon (TACE): Tümörü besleyen damara doğrudan kemoterapi ilacı ve embolik ajan verilerek tümörün beslenmesi kesilir.
• Hedefe yönelik tedaviler: Kanser hücrelerindeki spesifik moleküler hedefleri bloke eden ilaçlar (örneğin sorafenib, lenvatinib).
• İmmünoterapi: Bağışıklık sistemini kansere karşı güçlendiren ajanlar.
• Radyoterapi: Yüksek enerjili ışınlarla tümörün küçültülmesi veya yok edilmesi.
• Kemoterapi: Sistemik kanser hücrelerini öldürmeye yönelik ilaç tedavisi; genellikle ilerlemiş vakalarda kullanılır.

Korunma: Hepatit B'ye karşı aşılanma, kan ve vücut sıvısı yoluyla bulaşan enfeksiyonlardan korunma, aşırı alkol tüketiminin önlenmesi, sağlıklı kilonun korunması, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite karaciğer kanseri riskini azaltır. Ayrıca küflü gıdalardan uzak durulmalıdır. Kronik karaciğer hastalığı olan kişiler hekimlerinin önerdiği sıklıkta tarama yaptırmalıdır.

Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. İçerikteki hiçbir bilgi tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa mutlaka bir sağlık uzmanına danışınız.