Kalp Kapak Hastalığı

Kalp Kapak Hastalığı Nedir?

Kalp kapak hastalığı, kalbin içindeki dört kapaktan birinin veya birden fazlasının düzgün çalışmamasıdır. Kalpte dört kapak bulunur: mitral kapak ve triküspit kapak kulakçıklar ile karıncıklar arasında; aort kapağı ve pulmoner kapak ise karıncıklar ile ana atardamarlar arasında yer alır. Bu kapaklar tek yönlü vanalar gibi çalışarak kanın kalp içinde ve kalpten çıkarken her zaman doğru yönde akmasını sağlar.

Kapak hastalıkları iki temel şekilde ortaya çıkar:

• Darlık (stenoz): Kapak yaprakçıkları kalınlaşır, sertleşir veya birbirine yapışır; kapak yeterince açılamaz ve kanın geçişi zorlaşır. Kalp kanı dar kapaktan geçirmek için daha fazla güç harcamak zorunda kalır.
• Yetmezlik (kaçak, regürjitasyon): Kapak tam kapanamaz ve kanın bir kısmı geriye doğru kaçar. Kalp aynı kanı tekrar pompalamak zorunda kalır.

Bir kapakta hem darlık hem yetmezlik birlikte bulunabileceği gibi, birden fazla kapak da etkilenebilir. Kalp kapak hastalıkları yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir; ancak tedavi edilmezse kalp yetmezliğine, ritim bozukluklarına ve ani ölüme yol açabilir. Günümüzde ilaç tedavisi, kateter yöntemleri ve cerrahi seçeneklerle kapak hastalıklarının büyük çoğunluğu başarıyla tedavi edilebilmektedir.

Kapak Hastalıklarının Türleri

• Aort darlığı: İleri yaşta en sık görülen kapak hastalığıdır; çoğunlukla yaşa bağlı kireçlenme veya doğuştan iki yaprakçıklı aort kapağı nedeniyle gelişir.
• Aort yetmezliği: Aort kapağının sızdırması.
• Mitral darlığı: Çoğunlukla geçirilmiş romatizmal ateşe bağlıdır.
• Mitral yetmezliği: En sık görülen kapak hastalıklarındandır; mitral kapak sarkması, kalp krizi veya kalp kası hastalıklarına bağlı olabilir.
• Triküspit yetmezliği: Genellikle akciğer damar basıncı yüksekliği veya sol kalp hastalıklarına bağlı olarak gelişir.
• Pulmoner kapak darlığı: Çoğunlukla doğuştandır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yaşa bağlı kapak kireçlenmesi (dejeneratif kapak hastalığı): Gelişmiş ülkelerde en sık nedendir; özellikle aort darlığına yol açar.
• Romatizmal ateş: Çocuklukta tedavi edilmeyen boğaz enfeksiyonlarından sonra gelişen ve kapaklarda kalıcı hasar bırakan iltihaplı hastalıktır. Türkiye'de hâlâ önemli bir nedendir.
• Doğumsal kapak anomalileri: İki yaprakçıklı aort kapağı en sık görülenidir.
• Kapak enfeksiyonu (enfektif endokardit): Bakterilerin kapaklara yerleşerek hasar vermesi.
• Kalp krizi ve kalp kası hastalıkları: Kalbin şeklinin bozulmasıyla kapak yetmezliği gelişebilir.
• Mitral kapak sarkması (prolapsusu)
• Göğüs bölgesine radyoterapi
• Bağ dokusu hastalıkları: Marfan sendromu gibi.
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet ve sigara: Kapak kireçlenmesini hızlandırabilir.
• Bazı ilaçlar: Nadiren bazı migren ve iştah kesici ilaçlar kapak hasarıyla ilişkilendirilmiştir.

Belirtileri Nelerdir?

Kapak hastalıkları çoğu zaman uzun yıllar belirti vermez ve rutin muayenede duyulan bir kalp üfürümü ile fark edilir. Hastalık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Eforla gelen nefes darlığı; ilerleyen dönemde dinlenirken ve yatarken nefes darlığı
• Yorgunluk ve egzersiz kapasitesinde azalma
• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi (özellikle aort darlığında eforla)
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı
• Baş dönmesi ve bayılma (özellikle aort darlığında eforla)
• Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik
• Karında şişlik
• Gece nefes darlığıyla uyanma

Belirtilerin şiddeti her zaman hastalığın ağırlığıyla orantılı değildir. Bazı kişilerde ağır hastalık olduğu halde belirtiler hafif olabilir; bu nedenle düzenli takip önemlidir.

Olası Komplikasyonlar

• Kalp yetmezliği
• Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları
• Pıhtı oluşumu ve inme
• Akciğer damar basıncı yüksekliği
• Kapak enfeksiyonu (endokardit)
• Ani kalp ölümü (özellikle ağır aort darlığında)

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Stetoskopla kalp üfürümü duyulması kapak hastalığının ilk ipucudur.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kapak hastalıklarının tanısında temel yöntemdir. Hangi kapağın etkilendiği, darlık veya yetmezliğin derecesi, kalp boşluklarının boyutları ve kalbin pompalama gücü değerlendirilir. Takipte düzenli olarak tekrarlanır.
• Yemek borusundan ekokardiyografi (TEE): Kapakların daha ayrıntılı görüntülenmesi, pıhtı ve enfeksiyon araştırılması ve tedavi planlaması için.
• Elektrokardiyografi (EKG) ve ritim Holter kaydı
• Göğüs röntgeni
• Efor testi: Belirti vermeyen ağır kapak hastalığında gerçek egzersiz kapasitesini değerlendirmek için.
• Kalp MR ve BT: Seçilmiş hastalarda ayrıntılı değerlendirme ve kateterle kapak tedavisi planlaması için.
• Koroner anjiyografi: Kapak ameliyatı öncesinde kalp damarlarının değerlendirilmesi için.

Tedavi Seçenekleri

İzlem

Hafif ve orta derecede, belirti vermeyen kapak hastalıklarında düzenli kardiyoloji kontrolleri ve aralıklı ekokardiyografi ile izlem yapılır.

İlaç Tedavisi

İlaçlar kapaktaki yapısal sorunu düzeltmez; ancak belirtileri hafifletir ve komplikasyonları önler: İdrar söktürücüler, tansiyon ilaçları, kalp hızını düzenleyen ilaçlar, ritim bozukluğu ilaçları ve atriyal fibrilasyon veya yapay kapak varlığında kan sulandırıcılar.

Kateterle (Ameliyatsız) Tedaviler

• TAVİ (transkateter aort kapak implantasyonu): Aort darlığında, kasıktaki atardamardan ilerletilen kateterle yeni bir kapağın eski kapağın içine yerleştirilmesidir. Özellikle ileri yaştaki ve ameliyat riski yüksek hastalarda yaygın olarak kullanılmaktadır.
• Balon valvüloplasti: Uygun mitral darlığı ve doğumsal pulmoner kapak darlığında daralmış kapağın balonla genişletilmesi.
• Kateterle mitral ve triküspit kapak onarımı: Seçilmiş hastalarda kapak yaprakçıklarının klipslerle tutturulması.

Cerrahi Tedavi

• Kapak onarımı: Mümkün olduğunda hastanın kendi kapağı korunarak onarılır; özellikle mitral yetmezliğinde tercih edilir.
• Kapak değişimi: Hasarlı kapak çıkarılarak yerine mekanik (metal) veya biyolojik (doku) kapak takılır. Mekanik kapaklar uzun ömürlüdür ancak ömür boyu kan sulandırıcı kullanımı gerektirir; biyolojik kapaklar ise kan sulandırıcı gerektirmez ancak yıllar içinde yıpranabilir. Kapak seçimi yaş, yaşam tarzı ve gebelik planı gibi etkenlere göre hekim ve hasta tarafından birlikte yapılır.

Tedavi Zamanlaması Neden Önemlidir?

Kapak hastalıklarında tedavinin zamanlaması çok önemlidir. Çok erken yapılan girişimler gereksiz risk oluşturabilirken, geç kalınması kalp kasında geri dönüşümsüz hasara yol açabilir. Bu nedenle ağır kapak hastalığı olan kişilerde belirtiler başladığında veya belirti olmasa bile kalbin genişlemeye ya da pompalama gücünün azalmaya başladığı fark edildiğinde tedavi önerilir. Kararlar, kardiyolog ve kalp cerrahının birlikte değerlendirme yaptığı "kalp ekibi" yaklaşımıyla verilir.

Kalp Kapak Hastalığıyla Yaşam: Öneriler

• Kontrollerinizi ve ekokardiyografi takiplerinizi aksatmayın.
• Ağız ve diş sağlığınıza özen gösterin; yapay kapağı olan veya daha önce endokardit geçirmiş kişilerde bazı diş işlemleri öncesinde koruyucu antibiyotik gerekebilir.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız düzenli INR takibi yaptırın ve ilaç etkileşimlerine dikkat edin.
• Tansiyonunuzu kontrol altında tutun, tuzu azaltın, sigarayı bırakın.
• Hekiminizin önerdiği düzeyde aktif kalın; ağır kapak hastalığında yoğun egzersiz öncesinde danışın.
• Gebelik planlıyorsanız önceden kardiyoloğa başvurun.
• Çocuklarda ateşli boğaz enfeksiyonlarını hekime gösterin; romatizmal ateşi önlemek için antibiyotik tedavisini eksiksiz tamamlayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Muayenede kalp üfürümü duyulduğu söylendiyse
• Eforla artan nefes darlığı, yorgunluk, göğüs ağrısı veya çarpıntı yaşıyorsanız
• Eforla baş dönmesi veya bayılma olduysa
• Bacaklarınızda şişlik başladıysa
• Kapak hastalığınız varken açıklanamayan, uzun süren ateşiniz varsa

Acil durum: Ani ve şiddetli nefes darlığı, pembe köpüklü balgam, uzun süren göğüs ağrısı, bayılma ya da yüzde kayma, kolda-bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi inme belirtileri varsa beklemeden 112'yi arayın.

Kalp kapak hastalıkları kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve izlenir; kateterle yapılan işlemler girişimsel kardiyologlar, cerrahi tedavi kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından gerçekleştirilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.