Karbonmonoksit Zehirlenmesi

Karbonmonoksit Zehirlenmesi Nedir?

Karbonmonoksit (CO); renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Kömür, odun, doğalgaz, tüp gaz, benzin gibi yakıtlar tam yanmadığında ortaya çıkar. Solunduğunda kandaki hemoglobine oksijenden çok daha güçlü bağlanır ve dokulara, özellikle beyne ve kalbe giden oksijeni azaltır. Bu duruma karbonmonoksit zehirlenmesi denir.

Gazın hiçbir duyuyla fark edilmemesi onu tehlikeli kılar. Türkiye'de özellikle kış aylarında soba ve şofben kaynaklı zehirlenmeler sık görülür; aynı evde birden fazla kişinin aynı anda etkilenmesi tipiktir.

Belirtileri

Belirtiler solunan gazın miktarına ve süresine göre değişir. Hafif zehirlenme çoğu zaman grip veya yorgunlukla karıştırılır.

• Baş ağrısı (en sık belirtidir)
• Baş dönmesi, sersemlik hissi
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik, uyku hali
• Göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı
• Bulanık görme, dikkat dağınıklığı, zihin bulanıklığı
• Ağır durumlarda bayılma, nöbet ve bilinç kaybı

Önemli bir ipucu: belirtilerin evden çıkınca hafiflemesi, eve dönünce artması ve evdeki diğer kişilerde (hatta evcil hayvanlarda) benzer şikâyetlerin olmasıdır.

Kapalı bir ortamda birden fazla kişide baş ağrısı, bulantı ve sersemlik varsa ortamı hemen terk edin, kapı ve pencereleri açın ve 112'yi arayın. Bilinci bulanık, bayılmış veya nöbet geçiren kişi için vakit kaybetmeden acil yardım çağırılmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Zehirlenme, yanma ürünlerinin yeterince dışarı atılamadığı kapalı ortamlarda gelişir. Başlıca kaynaklar şunlardır:

• Bakımsız, bacası tıkalı veya çekişi yetersiz sobalar
• Havalandırması yetersiz banyolarda kullanılan bacasız ya da arızalı şofbenler
• Kombi ve doğalgaz cihazlarında baca bağlantısı sorunları
• Kapalı odada yakılan mangal veya kömür
• Kapalı garajda çalışır halde bırakılan araçlar
• Kapalı alanda çalıştırılan jeneratörler
• Yangınlarda duman solunması

Bebekler, küçük çocuklar, gebeler (anne karnındaki bebek daha hassastır), yaşlılar ve kalp ya da akciğer hastalığı olanlar daha ağır etkilenebilir. Uyku sırasında maruz kalan kişiler belirtileri fark edemedikleri için risk altındadır.

Tanı

Tanıda en önemli unsur şüphedir: hekim, belirtilerin ortaya çıktığı ortamı ve yakıt kaynağını sorgular. Kandaki karboksihemoglobin düzeyi kan gazı testiyle ölçülür. Parmağa takılan standart nabız oksimetreleri karbonmonoksiti oksijenden ayırt edemediği için oksijen değeri yanıltıcı biçimde normal görünebilir; bu nedenle kan testi gerekir.

Kalbin etkilenip etkilenmediğini anlamak için EKG ve kalp enzimleri, gerektiğinde nörolojik muayene ve başka tetkikler yapılabilir. Gebelik durumu da değerlendirmede dikkate alınır.

Tedavi ve Korunma

Tedavinin temeli kişiyi ortamdan uzaklaştırmak ve yüksek oranda oksijen vermektir. Hastanede maske ile oksijen tedavisi uygulanır. Bilinç kaybı, nörolojik bulgular, kalp etkilenmesi veya gebelik gibi durumlarda hekim hiperbarik oksijen tedavisini (basınçlı odada oksijen solutma) değerlendirebilir. Tedavi kararını ve süresini hekim, kişinin durumuna göre belirler.

Bazı hastalarda zehirlenmeden günler ya da haftalar sonra unutkanlık, dikkat sorunları veya kişilik değişiklikleri görülebilir. Bu nedenle taburculuk sonrası kontrollere gitmek önemlidir.

Korunmak için:

• Soba, kombi ve şofben bacalarını her kış öncesi yetkili kişilere kontrol ettirin.
• Sobayı yatmadan önce söndürün, kömürü üstten yakma yöntemini tercih edin ve odayı düzenli havalandırın.
• Banyoda kullanılan şofbenin bacalı ve bakımlı olduğundan emin olun.
• Kapalı alanda mangal yakmayın, jeneratör ya da araç çalıştırmayın.
• Evinize karbonmonoksit dedektörü taktırın; duman dedektörü CO'yu algılamaz.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Karbonmonoksite maruz kaldığınızdan şüpheleniyorsanız, belirtiler hafif olsa ve ortamdan çıkınca geçse bile bir sağlık kuruluşuna başvurun. Gebeler, çocuklar ve kalp hastaları için bu değerlendirme daha da önemlidir. Zehirlenme sonrası haftalar içinde hafıza, dikkat veya davranışta değişiklik fark ederseniz hekiminize tekrar başvurun.