Perianal Apse

Perianal Apse Nedir?

Perianal apse, makat (anüs) çevresindeki dokuda iltihaplı bir irin birikiminin oluşmasıdır. Çoğunlukla anal kanalın içindeki küçük salgı bezlerinin tıkanması ve bu bezlerin bakteriyle enfekte olmasıyla başlar. Enfeksiyon çevre dokuya yayıldıkça ağrılı, kızarık ve şiş bir kitle ortaya çıkar. Halk arasında "makatta çıban" ya da "makat apsesi" olarak da bilinir.

Perianal apse her yaşta görülebilir, ancak genç ve orta yaşlı erişkinlerde daha sık rastlanır. Kendiliğinden patlayıp boşalabilse de çoğu zaman cerrahi olarak boşaltılması gerekir. Tedavi edilmeyen ya da tam iyileşmeyen apselerin bir kısmında daha sonra anal fistül (makat ile cilt arasında anormal bir kanal) gelişebilir.

Belirtileri

• Makat çevresinde giderek artan, zonklayıcı ve sürekli ağrı
• Oturmakla, yürümekle, öksürmekle ve dışkılama sırasında artan ağrı
• Makat kenarında kızarık, sıcak ve dokununca hassas şişlik
• Ateş, titreme ve halsizlik
• Apse kendiliğinden patlarsa irinli ya da kanlı akıntı ve ardından ağrıda azalma
• Daha derin yerleşimli apselerde dışarıdan belirgin şişlik olmadan makat içinde basınç hissi, ateş ve idrar yapmada zorlanma

Hemoroid (basur) de makatta ağrı ve şişliğe yol açabilir; ancak ateş, giderek büyüyen kızarık bir şişlik ve zonklayıcı ağrı apseyi düşündürür. Ayrımı muayeneyle hekim yapar.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

En sık neden, anal kanaldaki bezlerin tıkanıp enfekte olmasıdır. Bunun dışında şu durumlar apse riskini artırır:

• Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
• Diyabet
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ya da ilaçlar (örneğin kortizon, kemoterapi)
• Kabızlık, ishal ve makat bölgesinde tekrarlayan tahriş
• Anal fissür (makat çatlağı) ya da daha önce geçirilmiş makat ameliyatları
• Daha önce geçirilmiş perianal apse

Tanı

Tanı çoğunlukla genel cerrahi uzmanının yaptığı fizik muayeneyle konur. Hekim makat çevresine bakarak ve elle muayene ederek şişliğin yerini ve büyüklüğünü değerlendirir. Derin yerleşimli bir apseden şüphelenilirse ya da altta yatan bir fistül veya iltihabi bağırsak hastalığı düşünülürse ultrasonografi, manyetik rezonans (MR) ya da bilgisayarlı tomografi istenebilir. Ateş ve yaygın enfeksiyon bulgusu varsa kan tahlilleri de yapılabilir.

Tedavi ve Korunma

Perianal apsenin temel tedavisi irinin cerrahi olarak boşaltılmasıdır (drenaj). Küçük ve yüzeysel apseler çoğu zaman lokal uyuşturmayla boşaltılabilir; büyük ya da derin apselerde işlem ameliyathanede yapılabilir. Yalnızca antibiyotik kullanmak apseyi genellikle iyileştirmez; antibiyotik, hekimin gerekli gördüğü durumlarda (örneğin yaygın enfeksiyon, diyabet, bağışıklık zayıflığı) drenaja ek olarak verilir.

İşlem sonrası iyileşmeyi desteklemek için hekimin önerisine göre ılık oturma banyoları, bölge hijyeni, ağrı kesiciler ve dışkıyı yumuşatan beslenme (bol sıvı ve lif) önerilebilir. Apse iyileştikten sonra akıntının sürmesi ya da aynı yerde tekrar apse çıkması fistül gelişimini düşündürür ve yeniden muayene gerektirir.

Korunmak için kabızlık ve ishalin tedavi edilmesi, makat hijyenine dikkat edilmesi, diyabet ve iltihabi bağırsak hastalığı gibi altta yatan hastalıkların kontrol altında tutulması faydalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Makat çevresinde birkaç gündür artan ağrılı bir şişlik varsa genel cerrahi uzmanına başvurmak gerekir. Apseyi kendi kendinize sıkmaya ya da iğneyle patlatmaya çalışmayın. Yüksek ateş, titreme, hızla yayılan kızarıklık, idrar yapamama ya da genel durumda bozulma varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun. Diyabet hastalarında ve bağışıklığı zayıf kişilerde enfeksiyon daha hızlı ilerleyebileceği için erken başvuru özellikle önemlidir.