Perikardit

Kardiyoloji
Halk arasında: kalp zarı iltihabı

Perikardit, kalbin etrafındaki zarın (perikard) iltihaplanmasıdır. En sık belirtisi, öne eğilince azalan keskin göğüs ağrısıdır. Nedenler arasında viral enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar ve kalp ameliyatı sayılabilir. Tanı için EKG, kan testleri ve ekokardiyografi yapılır. Çoğu hastada ilaç tedavisiyle iyileşme görülür; ancak tekrarlayan vakalarda özel tedaviler gerekebilir. Şiddetli göğüs ağrısı ve nefes darlığında vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Perikardit Nedir?

Perikardit, kalbi dıştan saran iki katlı ince zarın (perikard, kalp zarı) iltihaplanmasıdır. Perikard, kalbi korur, göğüs boşluğundaki yerinde sabit tutar ve kalbin sürtünmeden rahatça çalışmasını sağlar. Perikardın iki katmanı arasında kayganlığı sağlayan az miktarda sıvı bulunur. Perikardit durumunda iltihaplı zarlar birbirine sürtünür ve keskin göğüs ağrısına yol açar; bazen zarlar arasında fazla sıvı birikir (perikardiyal efüzyon).

Perikardit, acil servise göğüs ağrısıyla başvuran hastalarda sık görülen nedenlerden biridir. Her yaşta görülebilir; ancak en sık 20–50 yaşları arasındaki erkeklerde görülür. Çoğu perikardit olgusu hafif seyreder ve uygun tedaviyle birkaç hafta içinde iyileşir. Ancak bazı hastalarda tekrarlayabilir veya kalbin pompalama işlevini bozan ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Perikardit Türleri

  • Akut perikardit: Ani başlayan ve genellikle 4–6 haftadan kısa süren perikardit; en sık görülen türdür.
  • Süregen (inatçı) perikardit: Belirtilerin 4–6 haftadan uzun, ancak 3 aydan kısa sürmesi.
  • Tekrarlayan perikardit: İlk ataktan sonra en az 4–6 haftalık belirtisiz bir dönemin ardından perikarditin yeniden ortaya çıkması. Akut perikardit geçiren hastaların yaklaşık %15–30'unda görülür.
  • Kronik perikardit: 3 aydan uzun süren perikardit.
  • Konstriktif perikardit: Uzun süreli iltihap sonucu perikardın kalınlaşıp sertleşmesi ve kalbi bir kabuk gibi sararak kalbin dolmasını engellemesidir. Nadir görülür; ancak ciddi bir komplikasyondur.

Nedenleri

  • Viral enfeksiyonlar: En sık nedendir. Gelişmiş ülkelerde ve Türkiye'de akut perikarditlerin çoğu viral kaynaklıdır veya nedeni bulunamaz (idiyopatik); idiyopatik olguların da büyük kısmının viral olduğu düşünülmektedir. Coxsackie virüsleri, ekovirüsler, adenovirüs, grip virüsü, Epstein-Barr virüsü, sitomegalovirüs ve COVID-19 sorumlu olabilir. Perikardit genellikle bir soğuk algınlığı, grip veya mide-bağırsak enfeksiyonundan birkaç gün-hafta sonra başlar.
  • Bakteriyel enfeksiyonlar: Daha nadir ve ciddidir. Tüberküloz (verem), özellikle tüberkülozun yaygın olduğu bölgelerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde önemli bir nedendir. Pürülan (irinli) perikardit acil tedavi gerektirir.
  • Kalp krizi sonrası: Kalp krizinden sonraki ilk günlerde veya haftalar sonra (Dressler sendromu) gelişebilir.
  • Kalp ameliyatı ve girişimleri sonrası (postperikardiyotomi sendromu): Kalp ameliyatı, kalp pili takılması, ablasyon gibi işlemlerden günler-haftalar sonra.
  • Otoimmün ve iltihabi hastalıklar: Lupus, romatoid artrit, sistemik skleroz, Ailevi Akdeniz ateşi, vaskülitler, sarkoidoz ve iltihabi bağırsak hastalıkları.
  • Kanserler: Akciğer, meme kanseri, lenfoma ve lösemi gibi kanserlerin perikarda yayılması.
  • Radyoterapi: Göğüs bölgesine verilen ışın tedavisinden sonra, bazen yıllar sonra.
  • Böbrek yetmezliği (üremik perikardit): İleri böbrek yetmezliği veya yetersiz diyaliz.
  • Göğüs travmaları
  • Bazı ilaçlar: Nadiren hidralazin, prokainamid, izoniazid, bazı kemoterapi ve immünoterapi ilaçları.
  • Hipotiroidi (perikardiyal sıvı birikimine yol açabilir)

Belirtileri Nelerdir?

  • Göğüs ağrısı: En belirgin belirtidir. Genellikle göğsün ortasında veya sol tarafında, keskin, batıcı ve şiddetli ağrıdır. Ağrı:
    • Derin nefes almakla, öksürmekle ve yutkunmakla artar.
    • Sırtüstü yatınca kötüleşir.
    • Oturup öne doğru eğilince azalır (perikarditin tipik özelliğidir).
    • Sol omza, boyna veya sırta, özellikle kürek kemiği çevresindeki kas bölgesine (trapez kası) yayılabilir.
  • Ateş, halsizlik ve kas ağrıları: Özellikle viral perikarditte.
  • Nefes darlığı: Özellikle yatarken.
  • Çarpıntı
  • Kuru öksürük
  • Perikardiyal sıvı birikmesi veya konstriksiyon varsa: Bacaklarda ve karında şişlik, yorgunluk, nefes darlığı, boyun damarlarında belirginleşme.

Perikardit ağrısı kalp krizi ağrısıyla karıştırılabilir. Bu nedenle göğüs ağrısı olan her hasta acil olarak değerlendirilmelidir.

Komplikasyonlar

  • Kalp tamponadı: Perikard boşluğunda hızla veya fazla miktarda sıvı birikmesi sonucu kalbin sıkışması ve kanı yeterince pompalayamamasıdır. Tansiyon düşmesi, şiddetli nefes darlığı, hızlı nabız, bilinç bulanıklığı ve şokla seyreden, acil müdahale gerektiren hayati bir durumdur.
  • Tekrarlayan perikardit
  • Konstriktif perikardit
  • Miyoperikardit: İltihabın kalp kasına da yayılması; kalp enzimlerinde yükselme ve bazen kalp fonksiyonlarında bozulma ile seyreder.

Tanı Nasıl Konur?

Akut perikardit tanısı için aşağıdaki bulgulardan en az ikisinin bulunması gerekir:

  • Tipik göğüs ağrısı
  • Kalp dinlenirken duyulan perikardiyal sürtünme sesi (iltihaplı zarların birbirine sürtünmesiyle oluşan, deri gıcırtısına benzer ses)
  • EKG'de perikardite özgü yaygın değişiklikler
  • Ekokardiyografide yeni veya artmış perikardiyal sıvı

Kullanılan Testler

  • Elektrokardiyografi (EKG): Perikarditte yaygın ST yükselmesi gibi tipik değişiklikler görülür; kalp krizinden ayırt edilmesi önemlidir.
  • Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Perikard boşluğunda sıvı birikimini, miktarını ve kalp tamponadı bulgularını gösterir; kalbin pompalama işlevini değerlendirir. Tüm perikardit şüphesi olan hastalarda yapılmalıdır.
  • Kan testleri: İltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon), beyaz küre sayısı, kalp enzimleri (troponin; kalp kası tutulumunu değerlendirmek için), böbrek fonksiyonları, tiroid testleri; gerekli durumlarda tüberküloz testleri, otoimmün testler ve kan kültürleri.
  • Akciğer grafisi: Kalp gölgesinde büyüme (çok fazla sıvı varsa) ve akciğer sorunları.
  • Kardiyak MR: Perikard iltihabını ve kalp kası tutulumunu ayrıntılı gösterir; tekrarlayan veya inatçı perikardit ve konstriktif perikardit değerlendirmesinde kullanılır.
  • Bilgisayarlı tomografi: Perikard kalınlaşması ve kireçlenmesinin değerlendirilmesi.
  • Perikardiyosentez ve perikard sıvısı incelemesi: Tüberküloz, bakteriyel enfeksiyon veya kanser şüphesinde ya da tamponadda sıvı alınarak incelenir.

Yüksek Risk Bulguları

Şu bulgular varsa hastanın hastaneye yatırılarak tedavi edilmesi önerilir: 38 °C üzerinde ateş, haftalar içinde yavaş başlayan belirtiler, büyük perikardiyal sıvı, kalp tamponadı, ilk haftada iltihap giderici tedaviye yanıtsızlık, kalp kası tutulumu, bağışıklık sistemi baskılanması, kan sulandırıcı kullanımı ve travma.

Tedavi Seçenekleri

Viral veya idiyopatik perikarditin büyük çoğunluğu, düşük riskli hastalarda ayaktan tedavi edilebilir.

İlaç Tedavisi

  • İltihap giderici ilaçlar (NSAİİ): Yüksek doz aspirin veya ibuprofen, belirtiler ve iltihap belirteçleri normale dönene kadar (genellikle 1–2 hafta) kullanılır, ardından doz kademeli olarak azaltılarak kesilir. Mideyi korumak için mide koruyucu ilaç da verilir.
  • Kolşisin: İltihap giderici tedaviye eklenerek genellikle 3 ay süreyle kullanılır. Tedavi yanıtını artırır ve perikarditin tekrarlama riskini yaklaşık yarı yarıya azaltır.
  • Kortikosteroidler: İlk tercih olarak önerilmez; çünkü tekrarlama riskini artırabilir. NSAİİ ve kolşisin kullanılamayan veya yanıt alınamayan hastalarda, otoimmün hastalıklara bağlı perikarditte ya da gebelikte düşük dozda kullanılır ve çok yavaş azaltılır.
  • Tekrarlayan ve dirençli perikarditte: İnterlökin-1 baskılayıcı biyolojik ilaçlar (anakinra, rilonasept) ve diğer bağışıklık düzenleyici tedaviler etkilidir.

Nedene Yönelik Tedavi

  • Tüberküloz perikarditinde uzun süreli verem tedavisi
  • Bakteriyel perikarditte antibiyotik ve perikard sıvısının boşaltılması
  • Üremik perikarditte diyaliz tedavisinin yoğunlaştırılması
  • Otoimmün hastalıkların ve kanserin tedavisi

Girişimsel ve Cerrahi Tedaviler

  • Perikardiyosentez: Kalp tamponadında veya büyük sıvı birikiminde, göğüs duvarından ultrason eşliğinde ince bir iğne veya kateterle perikard sıvısının boşaltılması; hayat kurtarıcıdır.
  • Perikardiyal pencere: Tekrarlayan sıvı birikiminde perikardda açılan bir pencere ile sıvının sürekli drenajının sağlanması.
  • Perikardiyektomi: Konstriktif perikarditte kalınlaşmış ve sertleşmiş perikardın cerrahi olarak çıkarılması.

Fiziksel Aktivite Kısıtlaması

Perikardit tedavisinde dinlenme önemlidir. Sporcu olmayan kişilerde belirtiler geçene ve iltihap belirteçleri normale dönene kadar zorlayıcı fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilir. Sporcuların rekabetçi spora dönüşü genellikle en az 3 ay sonra, tüm testler normale döndükten sonra olmalıdır. Kalp kası tutulumu (miyoperikardit) varsa bu süre daha uzundur.

Gidişat

Viral ve idiyopatik akut perikarditin büyük çoğunluğu uygun tedaviyle birkaç hafta içinde tamamen iyileşir ve uzun dönem sonuçları iyidir. Tekrarlayan perikardit yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir; ancak genellikle hayatı tehdit etmez ve uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir. Konstriktif perikardit gelişimi nadirdir; tüberküloz ve bakteriyel perikarditte daha sık görülür.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Derin nefes almakla ve yatmakla artan, öne eğilince azalan göğüs ağrınız varsa, özellikle yakın zamanda bir viral enfeksiyon geçirdiyseniz hekime başvurun. Perikardit tanısı aldıysanız ve ilaçlarınıza rağmen ağrınız geçmiyorsa, ateşiniz devam ediyorsa veya belirtileriniz tekrarlıyorsa kontrol muayenesine gidin. İlaçlarınızı, özellikle kolşisini, önerilen süre boyunca düzenli kullanın.

Acil durum: Her türlü yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı kalp krizi olasılığı nedeniyle acil değerlendirme gerektirir. Göğüs ağrısıyla birlikte nefes darlığı, soğuk terleme, baş dönmesi veya bayılma, tansiyon düşmesi, çok hızlı kalp atışı, bilinç bulanıklığı ya da boyun damarlarında belirginleşme varsa (kalp tamponadı olabilir) beklemeden 112'yi arayın.

Perikardit kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; acil durumlarda acil tıp uzmanları ilk değerlendirmeyi yapar. Perikardiyal pencere ve perikardiyektomi ameliyatlarında kalp ve damar cerrahisi, otoimmün nedenlerde romatoloji, tüberküloz ve bakteriyel enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları ve göğüs hastalıkları, böbrek yetmezliğinde nefroloji, kanserlerde tıbbi onkoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Perikardit bulaşıcı mıdır?

Perikarditin kendisi bulaşıcı değildir. Ancak perikardite yol açan bazı virüsler (örneğin grip, COVID-19) kişiden kişiye bulaşabilir. Enfeksiyon kontrol önlemleri bu açıdan önemlidir.

Perikardit belirtileri ne kadar sürer?

Akut perikardit genellikle birkaç hafta içinde iyileşir. Tedaviyle birlikte belirtiler birkaç gün içinde hafifleyebilir. Ancak bazı kişilerde aylarca süren veya tekrarlayan perikardit görülebilir.

Perikardit kalp krizine neden olur mu?

Perikardit doğrudan kalp krizine neden olmaz. Kalp krizi koroner damar tıkanıklığı sonucu oluşur; perikardit ise zarın iltihabıdır. Ancak göğüs ağrısı her iki durumda da görülebilir, bu yüzden doktor tarafından değerlendirilmesi şarttır.

Perikardit tedavisinde egzersiz yapabilir miyim?

Akut dönemde istirahat önerilir, çünkü egzersiz ağrıyı artırabilir ve iyileşmeyi geciktirebilir. Doktorunuz iyileşme sürecinden sonra ne zaman ve nasıl egzersiz yapabileceğinizi belirtecektir. Genellikle tam iyileşme sonrası hafif aktivitelere başlanabilir.

Perikardit tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen perikardit komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar arasında perikardda sıvı birikimi, kalbin sıkışması (tamponad), kronik perikardit veya konstriktif perikardit (kalbin sıkıştığı uzun süreli durum) sayılabilir. Bu nedenle belirtilerin varlığında hekime başvurmak önemlidir.

Perikardit ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Perikardit ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →