Anüs kapalılığı

Çocuk Cerrahisi
Halk arasında: imperfore anüs, anal atrezi

Anüs kapalılığı, doğuştan gelen bir anomali olup bebeğin anüs açıklığının olmaması veya yanlış yere açılmasıdır. Belirtiler doğumda veya ilk 24 saatte fark edilir: dışkı çıkışı olmaması, karın şişliği. Tanı fizik muayene ve görüntüleme ile konur. Tedavi cerrahidir; erken müdahale önemlidir. Gebelikte folik asit ve düzenli kontrol riski azaltabilir. Erken tanı ve uygun cerrahi ile çoğu çocuk sağlıklı bir yaşam sürdürebilir.

Anüs Kapalılığı Nedir?

Anüs kapalılığı, bebeğin makat (anüs) açıklığının doğuştan olmaması, normal yerinde bulunmaması veya çok dar olması durumudur. Tıp dilinde anorektal malformasyon veya anal atrezi olarak adlandırılır. Bu bebeklerde kalın bağırsağın son bölümü (rektum) normal şekilde makata açılmaz; bazen idrar yollarına, vajinaya veya makat çevresindeki deriye küçük bir kanalla (fistül) açılır.

Anüs kapalılığı, yaklaşık her 4.000–5.000 doğumdan birinde görülen doğumsal bir anomalidir. Erkek bebeklerde biraz daha sık görülür. Anne karnındaki gelişimin ilk haftalarında, bağırsağın son bölümünün ve makatın oluşumundaki bir aksaklık sonucu ortaya çıkar. Ailelerin yaptığı bir hata nedeniyle oluşmaz.

Anüs kapalılığı genellikle doğumdan hemen sonra yapılan rutin muayenede fark edilir ve cerrahi tedavi gerektirir. Günümüzde uygulanan cerrahi yöntemler ve uzun dönem bakım programları sayesinde çocukların büyük çoğunluğu normal veya normale yakın bir yaşam sürebilmektedir.

Türleri

Anüs kapalılığı, bağırsağın kör uçla sonlandığı seviyeye ve fistülün açıldığı yere göre sınıflandırılır. Bu sınıflama tedavi planını ve uzun dönem sonuçları belirler.

Erkek Bebeklerde

  • Perineal fistül: Rektum, normal makat yerinin önünde, cilt üzerinde küçük bir delikle açılır. Görece hafif bir türdür.
  • Rektoüretral fistül: Rektum idrar kanalına (üretra) açılır; idrarda dışkı veya gaz görülebilir. Erkeklerde en sık görülen türdür.
  • Rektovezikal fistül: Rektum mesaneye açılır; daha ağır bir türdür.
  • Fistülsüz anüs kapalılığı

Kız Bebeklerde

  • Perineal fistül: Rektum, normal makat yerinin önünde cilde açılır.
  • Vestibüler fistül: Rektum, vajina girişinin hemen dışındaki bölgeye açılır; kız bebeklerde en sık görülen türdür.
  • Kloaka: İdrar yolu, vajina ve rektumun tek bir ortak kanalda birleşerek tek bir açıklıkla dışarı açıldığı, en karmaşık türdür.
  • Fistülsüz anüs kapalılığı

Eşlik Edebilecek Anomaliler

Anüs kapalılığı olan bebeklerin önemli bir kısmında başka doğumsal anomaliler de bulunur. Bu nedenle tüm bebekler ayrıntılı olarak değerlendirilir. Bu anomalilerin bir arada görülmesi VACTERL birlikteliği olarak adlandırılır:

  • V – Omurga (vertebra) anomalileri
  • A – Anüs kapalılığı
  • C – Kalp (kardiyak) anomalileri
  • TE – Yemek borusu kapalılığı ve yemek borusu ile soluk borusu arasında fistül
  • R – Böbrek (renal) ve idrar yolu anomalileri
  • L – Kol ve bacak (ekstremite) anomalileri

Ayrıca omurilik anomalileri (gergin omurilik), sakrum kemiği anomalileri, genital anomaliler ve Down sendromu gibi kromozom anomalileri eşlik edebilir.

Belirtileri Nelerdir?

  • Makat açıklığının olmaması veya normal yerinde bulunmaması
  • Doğumdan sonraki ilk 24–48 saatte mekonyum (ilk dışkı) çıkarılamaması
  • Mekonyumun yanlış yerden gelmesi: İdrarla, vajinadan veya makat çevresindeki küçük bir delikten
  • Karın şişliği
  • Kusma: Bağırsak tıkanıklığına bağlı; yeşil (safralı) olabilir.
  • Beslenme güçlüğü ve huzursuzluk

Tanı Nasıl Konur?

  • Doğum sonrası fizik muayene: Her yenidoğanın makat bölgesi rutin olarak muayene edilir; anüs kapalılığı genellikle bu muayenede fark edilir.
  • Gözlem: İlk 24 saat boyunca makat çevresinde veya idrarda mekonyum görülüp görülmediği izlenir; bu bilgi fistülün yerini belirlemede önemlidir.
  • Görüntüleme: Karın ve omurga röntgeni, bağırsağın kör ucunun seviyesini belirlemek için özel pozisyonda çekilen röntgenler, karın ve böbrek ultrasonu, omurilik ultrasonu.
  • Ekokardiyografi: Kalp anomalilerini araştırmak için.
  • Diğer testler: Yemek borusu kapalılığını dışlamak için mideye sonda ilerletilmesi; gerekirse genetik testler.
  • Gebelikte tanı: Bazı vakalarda gebelik ultrasonunda şüphelenilebilir; ancak çoğu zaman doğumdan sonra tanı konur.

Tedavi Seçenekleri

Anüs kapalılığının tedavisi cerrahidir. Ameliyatın zamanlaması ve şekli, anomalinin türüne ve eşlik eden sorunlara göre çocuk cerrahı tarafından planlanır.

İlk Günlerde

  • Bebek ağızdan beslenmez; damar yoluyla sıvı verilir.
  • Mide içeriği bir sondayla boşaltılarak kusma ve karın şişliği önlenir.
  • Gerekirse antibiyotik başlanır.
  • Eşlik eden anomaliler araştırılır.

Tek Aşamalı Onarım

Perineal fistül gibi hafif türlerde, makat açıklığı genellikle doğumdan sonraki ilk günlerde yapılan tek bir ameliyatla normal yerine oluşturulur (anoplasti).

Aşamalı Onarım

Daha karmaşık türlerde tedavi genellikle birkaç aşamada yapılır:

  1. Kolostomi: İlk günlerde, kalın bağırsak karın duvarına ağızlaştırılarak dışkının karındaki bir açıklıktan bir torbaya akması sağlanır. Bu geçici bir işlemdir ve bebeğin büyümesine ve asıl ameliyata hazırlanmasına olanak tanır.
  2. Asıl onarım ameliyatı: Genellikle birkaç ay sonra yapılır. Rektum fistülden ayrılarak, makatı çevreleyen kasların ortasındaki normal yerine indirilir ve yeni makat açıklığı oluşturulur. En sık kullanılan yöntem posterior sagittal anorektoplasti (PSARP) olarak adlandırılır; bazı durumlarda laparoskopik yöntem de kullanılır.
  3. Kolostominin kapatılması: Yeni makat iyileştikten ve gerekli genişletmeler yapıldıktan sonra kolostomi kapatılır ve dışkı normal yoldan çıkmaya başlar.

Ameliyat Sonrası Makat Genişletmeleri (Dilatasyon)

Yeni oluşturulan makatın daralmasını önlemek için ameliyattan yaklaşık iki hafta sonra başlayarak, aileler tarafından evde belirli bir program dahilinde makat genişletme işlemi yapılır. Bu işlemin nasıl yapılacağı ailelere ayrıntılı olarak öğretilir.

Uzun Dönem Takip ve Bağırsak Yönetimi

Ameliyatın başarılı olmasından sonra da çocukların uzun süreli takibi gerekir. Anomalinin türüne bağlı olarak bazı çocuklarda şu sorunlar görülebilir:

  • Kabızlık: En sık görülen sorundur; düzenli izlem ve tedavi gerektirir.
  • Dışkı kaçırma: Özellikle karmaşık türlerde dışkı kontrolünün tam sağlanamaması.
  • İdrar sorunları

Dışkı kontrolünde güçlük çeken çocuklar için bağırsak yönetim programları uygulanır. Bu programlarda beslenme düzenlemesi, lifli gıdalar, ilaçlar ve düzenli lavmanlarla bağırsak her gün kontrollü olarak boşaltılır; böylece çocuk gün boyu temiz kalarak okula gidebilir ve sosyal yaşamını sürdürebilir. Hafif türlerde çocukların büyük çoğunluğu normal dışkı kontrolüne sahip olur.

Kolostomi Bakımı

Kolostomi, ailelerin ilk başta kaygı duyduğu bir durum olsa da kısa sürede bakımı öğrenilir. Kolostominin çevresindeki deri her torba değişiminde ılık suyla nazikçe temizlenmeli ve kurulanmalıdır. Torba, kolostominin boyutuna uygun şekilde kesilmeli ve deriye sıkıca yapıştırılmalıdır; dışkının deriyle teması tahrişe yol açabilir. Kolostomi pembe-kırmızı renkte ve nemli görünmelidir. Kolostominin renginin koyulaşması, morarması veya siyahlaşması, dışarı doğru belirgin şekilde uzaması, içeri çekilmesi, kanama olması ya da uzun süre dışkı gelmemesi durumunda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Kolostomisi olan bebekler normal şekilde beslenebilir, banyo yapabilir ve büyüyebilir.

Uzun Dönem Beklentiler

Çocukların uzun dönemdeki dışkı kontrolü; anomalinin türüne, omurga ve omurilik anomalilerinin eşlik edip etmemesine ve sakrum kemiğinin gelişimine bağlıdır. Hafif türlerde çocukların çoğu normal dışkı kontrolü kazanır. Karmaşık türlerde ise dışkı kontrolü tam olarak sağlanamayabilir; ancak bağırsak yönetim programlarıyla çocukların büyük çoğunluğu sosyal açıdan "temiz" kalarak normal okul ve sosyal yaşamlarını sürdürebilir. Ergenlik ve erişkinlik döneminde cinsel işlev ve doğurganlık konusunda da uzman takibi önerilir.

Ailelere Öneriler

  • Çocuk cerrahınızın önerdiği ameliyat ve takip programına düzenli uyun.
  • Makat genişletme ve kolostomi bakımını öğretildiği şekilde yapın; sorularınızı çekinmeden sorun.
  • Çocuğunuzun kabızlık yaşamaması için beslenmesine ve sıvı alımına dikkat edin.
  • Tuvalet eğitimi döneminde sabırlı olun; gerektiğinde uzman desteği alın.
  • Benzer deneyimleri yaşayan ailelerle iletişim ve psikolojik destek bu süreçte faydalı olabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Bebeğinizin makat açıklığının olmadığını veya farklı yerde olduğunu fark ettiyseniz
  • Bebeğiniz doğumdan sonraki ilk 24–48 saatte dışkı çıkarmadıysa
  • Bebeğinizin idrarında dışkı veya gaz görüyorsanız
  • Ameliyat sonrası çocuğunuz uzun süre kabızlık çekiyorsa veya dışkı kaçırıyorsa

Acil durum: Bebekte karın şişliği, yeşil (safralı) kusma, beslenmeyi reddetme, ateş veya kolostomiden dışkı gelmemesi gibi durumlarda beklemeden acil servise başvurun.

Anüs kapalılığı çocuk cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; eşlik eden anomalilere göre çocuk kardiyolojisi, çocuk ürolojisi, çocuk nefrolojisi ve çocuk gastroenterolojisi uzmanları tedavi sürecine katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Anüs kapalılığı doğumda belli olur mu?

Evet, çoğu zaman doğumdan hemen sonra yapılan fizik muayene ile anlaşılır. Anüs açıklığının olmaması veya dışkının farklı bölgeden gelmesi tanıyı kolaylaştırır.

Anüs kapalılığı olan bebekler normal yaşam sürebilir mi?

Doğru ve zamanında yapılan cerrahi tedavi ile birçok bebek normal yaşamına devam eder. Ancak uzun süreli takip gerekir; bazı çocuklarda kabızlık veya kaçırma gibi sorunlar görülebilir.

Anüs kapalılığı anne karnında anlaşılır mı?

Genellikle rutin ultrasonlarda doğrudan görülmez. Ancak bazen bağırsak genişlemesi veya diğer anomalilerle birlikte şüphelenilebilir. Kesin tanı doğumda konur.

Anüs kapalılığı ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Anüs kapalılığı ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →