Bağırsak atrezisi
Bağırsak atrezisi, bebeklerde doğuştan görülen bir bağırsak tıkanıklığıdır; ince bağırsak veya duodenumun bir kısmı gelişmez. Yenidoğanda safralı kusma, karın şişliği ve ilk dışkıyı yapamama gibi belirtilerle kendini gösterir. Tanı, hamilelikte ultrason ve doğum sonrası röntgen ile konulabilir. Tek tedavi cerrahi müdahaledir; erken tanı ve tedavi ile çoğu bebek sağlıklı bir yaşama kavuşur. Bu sayfada hastalık, belirtiler, nedenler, tanı ve tedavi süreçleri hakkında hasta dostu bilgiler yer alır.
Bağırsak Atrezisi Nedir?
Bağırsak atrezisi, bebeğin anne karnındaki gelişimi sırasında bağırsağın bir bölümünün tam olarak oluşmaması veya tamamen kapalı kalması sonucu ortaya çıkan doğumsal bir hastalıktır. "Atrezi", bir kanalın doğuştan tıkalı veya kapalı olması anlamına gelir. Bağırsakta tıkanıklık olduğu için bebeğin yuttuğu sıvılar ve besinler bağırsak boyunca ilerleyemez.
Bağırsak atrezisi, yenidoğanlarda bağırsak tıkanıklığının en sık nedenlerinden biridir. Yaklaşık her 5.000 doğumda bir görülür. Doğumdan sonraki ilk saatlerde veya günlerde kusma ve karında şişlik gibi belirtilerle ortaya çıkar ve ameliyatla tedavi edilmesi gereken acil bir durumdur. Günümüzde yenidoğan cerrahisi ve yoğun bakım alanındaki gelişmeler sayesinde bebeklerin büyük çoğunluğu başarıyla tedavi edilmekte ve sağlıklı bir şekilde büyümektedir.
Bağırsak Atrezisi Türleri
Atrezi, bağırsağın hangi bölümünde olduğuna göre adlandırılır:
- Duodenal atrezi: İnce bağırsağın midenin hemen çıkışındaki ilk bölümünün (onikiparmak bağırsağı) tıkalı olmasıdır. Bebeklerin yaklaşık üçte birinde Down sendromu eşlik eder. Kalp hastalıkları ve diğer anomalilerle birlikte görülebilir.
- Jejunal ve ileal atrezi: İnce bağırsağın orta (jejunum) veya son (ileum) bölümlerindeki atrezidir. En sık görülen türdür. Çoğunlukla anne karnında bağırsağın bir bölümünün kanlanmasının bozulması sonucu gelişir.
- Kolon atrezisi: Kalın bağırsaktaki atrezi; oldukça nadirdir.
Atrezi, bağırsağın yalnızca bir zarla tıkanmasından (tip 1), iki bağırsak ucunun ince bir bantla bağlı olmasına veya tamamen ayrı olmasına ve birden çok yerde atrezi bulunmasına kadar farklı şekillerde olabilir. Bazı bebeklerde bağırsağın uzun bir bölümü eksik olabilir ve kalan bağırsak "elma kabuğu" şeklinde sarmal görünür; bu tip daha ciddi seyreder.
Nedenleri
- Duodenal atrezi: Gebeliğin erken haftalarında bağırsağın iç boşluğunun gelişimi sırasında kanalın yeniden açılmaması sonucu oluştuğu düşünülür.
- Jejunal, ileal ve kolon atrezisi: Anne karnında bağırsağın bir bölümünün kan akımının kesilmesi sonucu o bölümün ölmesi ve emilmesiyle gelişir. Bağırsak dönmesi (volvulus), bağırsağın iç içe girmesi, karın duvarı açıklıkları (gastroşizis) ve anne karnında damar sorunları bu duruma yol açabilir.
- Genetik etkenler: Bazı ailelerde kalıtsal formlar görülebilir.
- Kistik fibrozis: Bağırsak atrezisi olan bazı bebeklerde, özellikle mekonyum ileusu eşlik ediyorsa, kistik fibrozis bulunabilir.
- Gebelikte sigara ve bazı ilaç kullanımı riski artırabilir.
Anne Karnında Tanı
Bağırsak atrezisi çoğu zaman gebelik sırasında yapılan ultrason incelemelerinde fark edilebilir. Ultrasonda şu bulgular görülebilir:
- Polihidramniyoz: Bebek amniyon sıvısını yutup bağırsaklarından ilerletemediği için bebeğin etrafındaki sıvı miktarı artar.
- "Çift balon" görünümü: Duodenal atrezide mide ve onikiparmak bağırsağının sıvıyla dolu iki kabarcık şeklinde görülmesi.
- Genişlemiş bağırsak halkaları: İnce bağırsak atrezilerinde.
Anne karnında tanı konması, doğumun yenidoğan cerrahisi ve yoğun bakım imkânı olan bir merkezde planlanmasını sağlar. Duodenal atrezi saptanan bebeklerde kromozom incelemesi ve bebek kalbinin ayrıntılı ultrasonu (fetal ekokardiyografi) önerilir.
Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk 24–48 saat içinde ortaya çıkar:
- Safralı (yeşil renkli) kusma: En önemli belirtidir. Yenidoğanda yeşil kusma her zaman acil değerlendirme gerektirir.
- Karında şişlik: Özellikle tıkanıklık bağırsağın ileri bölümlerindeyse belirgindir. Duodenal atrezide şişlik yalnızca üst karında olabilir.
- Mekonyum çıkaramama: Bebeğin ilk dışkısı olan koyu yeşil-siyah mekonyumu doğumdan sonraki ilk 24–48 saatte hiç çıkaramaması veya çok az çıkarması.
- Beslenmeyi reddetme ve beslenme sonrası kusma
- Sıvı kaybı belirtileri: Az idrar yapma, kuru ağız, uyku hali.
- Sarılık: Bazı bebeklerde görülebilir.
Tanı Nasıl Konur?
- Fizik muayene: Karın şişliği ve genel durum değerlendirilir.
- Karın röntgeni: Bağırsak tıkanıklığının yerini gösterir. Duodenal atrezide mide ve onikiparmak bağırsağındaki hava "çift balon" görüntüsü oluşturur ve bağırsağın geri kalanında hava görülmez.
- Kontrastlı incelemeler: Gerekli durumlarda ilaçlı lavman ile kalın bağırsak değerlendirilir; bağırsak dönmesi (malrotasyon) gibi acil durumların dışlanması için üst sindirim sistemi grafisi çekilebilir.
- Ultrason: Ek değerlendirme için.
- Kan testleri: Sıvı-elektrolit dengesi ve enfeksiyon açısından.
- Eşlik eden anomalilerin araştırılması: Kalp ultrasonu (ekokardiyografi), böbrek ultrasonu, kromozom analizi ve gerekirse kistik fibrozis testleri.
Tedavi Nasıl Yapılır?
Ameliyat Öncesi Hazırlık
- Bebeğin ağızdan beslenmesi durdurulur.
- Burundan veya ağızdan mideye ince bir tüp (nazogastrik sonda) yerleştirilerek midede ve bağırsakta biriken sıvı ve hava boşaltılır; böylece kusma ve akciğere kaçma riski azalır.
- Damar yoluyla sıvı ve elektrolit verilir.
- Gerekirse antibiyotik başlanır.
Cerrahi Tedavi
Bağırsak atrezisinin tek kesin tedavisi ameliyattır. Ameliyatta tıkalı bölüm bulunur ve bağırsağın iki ucu birbirine dikilerek (anastomoz) bağırsak sürekliliği sağlanır:
- Duodenal atrezide: Tıkanıklığın üstündeki ve altındaki bağırsak bölümleri arasında bir bağlantı oluşturulur (duodenoduodenostomi). Açık veya uygun merkezlerde laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir.
- İnce bağırsak atrezilerinde: Tıkalı ve aşırı genişlemiş bağırsak bölümleri çıkarılır, sağlıklı uçlar birbirine dikilir. Bağırsak boyunun korunmasına özen gösterilir.
- Kolon atrezisinde: Bazen önce geçici bir kolostomi (bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması) açılıp daha sonra bağırsak birleştirilir.
Ameliyat sırasında bağırsakta başka atrezi olup olmadığı da kontrol edilir.
Ameliyat Sonrası Bakım
Bebek ameliyattan sonra yenidoğan yoğun bakım ünitesinde izlenir. Bağırsak işlevleri geri dönene kadar beslenme damar yoluyla (total parenteral beslenme) sağlanır. Bağırsak çalışmaya başladığında, genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde, az miktarda anne sütü veya mamayla beslenmeye başlanır ve miktar yavaş yavaş artırılır. Anne sütü, bağırsak iyileşmesini destekleyen en uygun besindir; annenin sütünü sağıp saklaması önerilir.
Olası Komplikasyonlar
- Bağırsak hareketlerinin geç başlaması: Özellikle duodenal atrezide genişlemiş bağırsak bölümü bir süre iyi çalışmayabilir.
- Dikiş yerinde kaçak veya daralma
- Yapışıklıklara bağlı bağırsak tıkanıklığı: Ameliyattan aylar-yıllar sonra bile gelişebilir.
- Kısa bağırsak sendromu: Bağırsağın büyük bir kısmının eksik olduğu veya çıkarılmak zorunda kalındığı durumlarda besinlerin yeterince emilememesi. Bu bebekler uzun süre damar yoluyla beslenme desteğine ve özel bağırsak rehabilitasyon programlarına ihtiyaç duyabilir.
- Uzun süreli damardan beslenmeye bağlı karaciğer sorunları ve kateter enfeksiyonları
- Reflü ve beslenme güçlükleri
Uzun Dönem Sonuçlar
Bağırsak atrezisi nedeniyle ameliyat edilen bebeklerin büyük çoğunluğu iyileşir ve yaşıtları gibi normal büyüme ve gelişme gösterir. Uzun dönem sonuçları; atrezinin türüne, kalan bağırsak uzunluğuna, doğum haftasına ve eşlik eden kalp hastalığı veya kromozom anomalisi gibi durumlara bağlıdır. Kısa bağırsak sendromu gelişen çocuklarda bağırsak zamanla uyum sağlayabilir; bu çocuklar özel merkezlerde uzun süreli takip edilir.
Ailelere Öneriler
- Gebelikte bağırsak atrezisi şüphesi varsa doğumu yenidoğan cerrahisi imkânı olan bir merkezde planlayın.
- Bebeğiniz yoğun bakımdayken sütünüzü sağarak saklayın; anne sütü bebeğin iyileşmesine katkı sağlar.
- Taburcu olduktan sonra bebeğinizin kilo alımını, dışkılamasını ve kusmasını izleyin; kontrollerinizi aksatmayın.
- Bebeğinizin ameliyat öyküsünü, özellikle ileride karın ağrısı ve kusma olduğunda, başvurduğunuz hekimlere mutlaka bildirin.
- Uzun süreli yoğun bakım süreci aileler için zorlayıcıdır; psikolojik destek almaktan çekinmeyin.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Acil durum: Yenidoğan bebeğinizde yeşil (safralı) kusma, karında şişlik, ilk 24–48 saatte mekonyum çıkaramama, beslenmeyi reddetme veya her beslenmeden sonra kusma varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun. Yeşil kusma, bağırsak dönmesi gibi dakikalar-saatler içinde bağırsak kaybına yol açabilecek durumların da belirtisi olabileceği için her zaman acildir.
Ameliyat olmuş bir çocukta ileride karın ağrısı, şişkinlik, kusma veya gaz-dışkı çıkaramama olursa yapışıklığa bağlı tıkanıklık açısından hemen hekime başvurun.
Bağırsak atrezisi çocuk cerrahisi uzmanları tarafından ameliyat edilir; bebeğin bakımında yenidoğan (neonatoloji), gebelik döneminde perinatoloji, uzun dönem takipte ise çocuk gastroenterolojisi uzmanları da yer alır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Bağırsak atrezisi hamilelikte anlaşılır mı?
Evet, hamileliğin ikinci trimesterinde yapılan ultrasonografi ile bazı bulgular saptanabilir. Polihidramniyos (amniyotik sıvının fazla olması) ve bağırsak anslarının genişlemesi, atreziyi düşündüren işaretlerdir. Kesin tanı doğum sonrasına da kalabilir.
Ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Ameliyatın ardından bebek birkaç gün yoğun bakımda izlenir. Bağırsakların iyileşmesi için damardan beslenme yapılır ve giderek ağızdan mama verilmeye başlanır. Çoğu bebek birkaç hafta içinde normal beslenmeye geçer ve uzun vadede sağlıklı bir yaşam sürer.
Bağırsak atrezisi tekrarlar mı?
Hayır, bağırsak atrezisi doğuştan bir yapısal bozukluktur ve ameliyatla düzeltildikten sonra tekrarlama ihtimali yok denecek kadar azdır. Ancak bazen ameliyat bölgesinde darlık veya yapışıklık gibi geç komplikasyonlar görülebilir; bu durumlar da takip ve tedavi gerektirebilir.
Kendi durumunuzu yazın, Bağırsak atrezisi ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →