İnmemiş Testis
Erkek bebeklerde testisin doğum öncesinde torbaya inememesi durumudur (kriptorşidizm). En sık görülen doğumsal ürolojik durumlardan biridir, prematüre bebeklerde daha sıktır. İlk aylarda kendiliğinden inebilir; 6 ayı geçince inmezse genellikle 1 yaşından önce cerrahi (orşiopeksi) ile torbaya indirilir. Zamanında tedavi doğurganlık ve testis sağlığı için önemlidir.
İnmemiş Testis Nedir?
İnmemiş testis (kriptorşidizm), erkek bebeklerde testislerden birinin veya her ikisinin doğumda skrotuma (torbaya) inmemiş olması durumudur. Anne karnında testisler, böbreklerin yakınında, karın içinde gelişir. Gebeliğin son aylarında (genellikle 28.–35. haftalar arasında), kasık kanalından geçerek skrotuma iner. Bu iniş tamamlanmazsa testis karın içinde, kasık kanalında veya skrotumun hemen girişinde kalabilir.
İnmemiş testis, erkek bebeklerde en sık görülen doğumsal genital anomalidir. Zamanında doğan erkek bebeklerin yaklaşık %1–4'ünde, erken doğan bebeklerin ise %30'a kadarında görülür. Olguların çoğunda yalnızca bir testis (genellikle sağ) etkilenir; yaklaşık %10'unda iki taraflıdır.
İnmemiş testislerin önemli bir kısmı, özellikle erken doğan bebeklerde, doğumdan sonraki ilk birkaç ay içinde kendiliğinden iner. Ancak 6 aylıktan sonra kendiliğinden inme olasılığı çok düşüktür. Tedavi edilmeyen inmemiş testis; kısırlık, testis kanseri, testis dönmesi (torsiyon) ve kasık fıtığı riskini artırır. Bu nedenle zamanında ameliyat edilmesi önemlidir.
İnmemiş Testis Türleri
- Ele gelen inmemiş testis: Olguların yaklaşık %80'ini oluşturur. Testis kasık kanalında veya skrotum girişinde elle hissedilebilir.
- Ele gelmeyen inmemiş testis: Yaklaşık %20'sinde testis elle hissedilemez. Testis karın içinde olabilir, gelişimi sırasında kan akımının bozulması nedeniyle körelmiş (atrofik) olabilir veya hiç gelişmemiş olabilir.
- Ektopik testis: Testisin normal iniş yolunun dışında (uyluk, kasık, penis kökü veya perine gibi) bir yere yerleşmesi.
- Retraktil (hareketli, "kaçan") testis: Skrotuma inmiş olmasına rağmen, testisi asan kasın (kremaster kası) güçlü refleksi nedeniyle soğukta, korkuda veya dokunulduğunda yukarı kasığa doğru çekilen testistir. Muayenede elle aşağı indirilebilir ve bırakıldığında bir süre skrotumda kalır. Gerçek bir inmemiş testis değildir ve genellikle tedavi gerektirmez; ancak bazı çocuklarda zamanla yukarıda kalabileceğinden (yükselen testis) yılda bir kontrol edilmelidir.
- Edinsel (sonradan yükselen) inmemiş testis: Doğumda skrotumda olan testisin çocukluk döneminde yukarıya çekilmesi; ameliyat gerektirebilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
İnmemiş testisin kesin nedeni çoğu zaman bilinmez. Hormonal, genetik, anatomik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
- Erken doğum: En önemli risk faktörüdür; testisler henüz inmeden doğum gerçekleşir.
- Düşük doğum ağırlığı
- Ailede inmemiş testis öyküsü
- Gebelikte annenin sigara ve alkol kullanımı
- Annede gebelik diyabeti ve obezite
- Gebelikte bazı kimyasallara ve endokrin bozuculara maruziyet
- Hormonal bozukluklar: Testislerin inişi için gerekli hormonların yetersizliği.
- Genetik sendromlar: Down sendromu, Prader-Willi sendromu, Noonan sendromu ve diğerleri.
- Karın duvarı anomalileri ve nörolojik hastalıklar: Spina bifida, serebral palsi, karın duvarı defektleri.
- Diğer genital anomaliler: Hipospadyas ile birlikte görüldüğünde, özellikle her iki testis ele gelmiyorsa, cinsiyet gelişim bozuklukları açısından değerlendirme gerekir.
Belirtileri Nelerdir?
İnmemiş testis genellikle ağrıya veya başka bir şikâyete yol açmaz. Fark edilen başlıca bulgu şudur:
- Skrotumun bir tarafında veya her iki tarafında testisin hissedilmemesi
- Skrotumun bir tarafının küçük, boş veya az gelişmiş görünmesi
- Kasıkta şişlik (testis kasıkta kalmışsa veya eşlik eden fıtık varsa)
İnmemiş testis genellikle doğumdan sonra bebeğin ilk muayenesinde veya bebeklik dönemindeki rutin kontrollerde fark edilir. Bu nedenle erkek bebeklerin düzenli muayenelerinde testislerin kontrol edilmesi çok önemlidir.
Komplikasyonlar
- Kısırlık: Skrotumun sıcaklığı vücut sıcaklığından birkaç derece düşüktür ve sperm üretimi için bu düşük sıcaklık gereklidir. Vücut içinde, daha yüksek sıcaklıkta kalan testiste sperm üreten hücreler zarar görür. Hasar yaşla birlikte arttığından erken ameliyat önemlidir. İki taraflı inmemiş testiste kısırlık riski belirgin şekilde daha yüksektir.
- Testis kanseri: İnmemiş testis, testis kanseri riskini artırır. Ameliyatın ergenlikten önce, tercihen erken yaşta yapılması bu riski azaltır; ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Ayrıca testisin skrotumda olması, ileride kendi kendine muayene ile değişikliklerin erken fark edilmesini sağlar.
- Testis dönmesi (torsiyon): İnmemiş testis kendi etrafında dönme eğilimindedir; acil ameliyat gerektiren ciddi bir durumdur.
- Kasık fıtığı: İnmemiş testisle birlikte sıklıkla açık kalmış bir fıtık kesesi bulunur.
- Testis travması: Kasıkta kalan testis darbelere daha açıktır.
- Psikolojik etkiler: Özellikle büyük çocuklarda ve ergenlerde beden algısı sorunları.
Tanı Nasıl Konur?
- Fizik muayene: Tanıda en önemli yöntemdir. Deneyimli bir çocuk cerrahı veya çocuk ürolojisi uzmanı tarafından, çocuk rahat ve sıcak bir ortamda, sırtüstü yatarken ve gerekirse bağdaş kurarak otururken muayene edilir. Testisin yeri, büyüklüğü ve skrotuma indirilebilir olup olmadığı değerlendirilir; retraktil testisten ayırt edilir.
- Ultrasonografi: İnmemiş testisin tanısında ve yerinin belirlenmesinde rutin olarak önerilmez; çünkü özellikle karın içindeki testisleri göstermede güvenilir değildir ve tedavi planını genellikle değiştirmez.
- Tanısal laparoskopi: Ele gelmeyen testislerde, testisin karın içinde olup olmadığını belirlemek için en güvenilir yöntemdir; aynı işlemde tedavi de yapılabilir.
- Hormon ve genetik testler: Her iki testis ele gelmiyorsa veya inmemiş testisle birlikte hipospadyas gibi başka genital anomaliler varsa yapılır. Bu durumda, özellikle yenidoğanda, cinsiyet gelişim bozuklukları ve konjenital adrenal hiperplazi gibi acil tedavi gerektiren hormonal hastalıklar araştırılmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
Bekleme ve Takip
İnmemiş testislerin bir kısmı doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden inebileceğinden, bebek yaklaşık 6 aylık olana kadar takip edilir. Bu süreden sonra kendiliğinden iniş beklenmez.
Cerrahi Tedavi: Orşiopeksi
İnmemiş testisin standart tedavisidir. Ameliyatta testis skrotuma indirilir ve orada sabitlenir; varsa eşlik eden fıtık kesesi de kapatılır.
- Zamanlama: Kılavuzlara göre ameliyatın 6–18 aylık dönemde, en geç 18 aylıktan önce yapılması önerilir. Erken ameliyat, testisin sperm üretme kapasitesini korumaya ve kanser riskini azaltmaya yardımcı olur. Daha geç tanı alan çocuklarda ise tanı konduktan sonra en kısa sürede ameliyat yapılmalıdır.
- Ele gelen testislerde: Kasıktan ve/veya skrotumdan yapılan küçük kesilerle ameliyat edilir; genellikle günübirliktir.
- Ele gelmeyen testislerde: Laparoskopi (kapalı yöntem) ile karın içi değerlendirilir. Karın içinde testis bulunursa tek veya iki aşamalı laparoskopik ameliyatla skrotuma indirilir. Körelmiş testis bulunursa çıkarılır.
- Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve başarı oranı yüksektir. Olası komplikasyonlar arasında testisin yeniden yukarı çekilmesi, testiste kan akımının bozulmasına bağlı küçülme ve enfeksiyon sayılabilir.
Hormon Tedavisi
hCG veya GnRH gibi hormon tedavilerinin testisi indirmedeki başarısı düşüktür ve günümüzde rutin olarak önerilmemektedir. Bazı merkezlerde iki taraflı olgularda ameliyat öncesi veya sonrası doğurganlığı desteklemek amacıyla seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
Testis Protezi
Testisin çıkarılması gereken durumlarda, ergenlik döneminde veya sonrasında, görünüm açısından skrotuma silikon testis protezi yerleştirilebilir.
Ameliyat Sonrası ve Uzun Dönem Takip
- Ameliyattan sonra birkaç gün hafif ağrı ve şişlik olabilir; ağrı kesicilerle kontrol edilir.
- Birkaç hafta boyunca ata biner şekilde oturulan oyuncaklardan, bisiklet ve benzeri aktivitelerden kaçınılması önerilir.
- Testisin skrotumda kalıp kalmadığı ve büyümesi düzenli kontrollerle takip edilir.
- Ergenlik döneminden itibaren düzenli kendi kendine testis muayenesi öğretilmeli ve ayda bir yapılmalıdır; testiste sertlik, şişlik veya boyut değişikliği fark edildiğinde hekime başvurulmalıdır.
- Tek taraflı inmemiş testis ameliyatı olan erkeklerin büyük çoğunluğu ileride çocuk sahibi olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Erkek bebeğinizin skrotumunda bir veya her iki testisi hissedemiyorsanız ya da torbanın bir tarafı boş görünüyorsa bir çocuk cerrahisi veya çocuk ürolojisi uzmanına başvurun. Testis 6 aylıkken hâlâ inmemişse ameliyat planlaması için değerlendirme yapılmalıdır. Daha önce skrotumda olan testisin sonradan yukarıya çekildiğini fark ederseniz de hekime başvurun.
Acil durum: Kasıkta veya skrotumda ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, bulantı ve kusma (testis dönmesi olabilir; ilk 6 saat içinde ameliyat gerekebilir) ya da kasıkta ağrılı, sert, geri itilemeyen şişlik (boğulmuş fıtık) varsa beklemeden acil servise başvurun. Yenidoğanda her iki testis ele gelmiyorsa ve bebekte kusma, beslenme güçlüğü, uyuşukluk veya sıvı kaybı belirtileri varsa (hormonal acil durumlar) vakit kaybetmeden hekime başvurun.
İnmemiş testis çocuk cerrahisi ve çocuk ürolojisi uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Rutin muayenelerde çocuk sağlığı ve hastalıkları ve aile hekimliği, hormonal ve genetik değerlendirmede çocuk endokrinolojisi ve tıbbi genetik, erişkinlerde üroloji uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
İnmemiş testis kendiliğinden düzelir mi?
Birçok bebekte testis doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden torbaya iner. Ancak yaklaşık 6 ayı geçtiği hâlde inmemişse kendiliğinden inme olasılığı azalır ve tedavi (ameliyat) gerekir. Bu yüzden ilk aylarda izlenir, inmezse çocuk cerrahisine başvurulur.
İnmemiş testis ne zaman ameliyat edilmeli?
Testis 6 ayı geçtiği hâlde inmemişse cerrahi (orşiopeksi) önerilir ve genellikle 1 yaşından önce (çoğunlukla 6-18 ay arası) yapılması tavsiye edilir. Erken ve zamanında yapılan ameliyat, ileride doğurganlık ve testis sağlığı açısından daha iyi sonuç verir.
İnmemiş testis ile utangaç (retraktil) testis farkı nedir?
Retraktil testis normalde torbadadır ama soğuk/dokunmayla geçici yukarı kaçar, elle indirilebilir ve orada kalır; tedavi gerektirmez. Gerçek inmemiş testis ise torbaya indirilemez ya da bırakılınca hemen yukarı çıkar. Ayrımı hekim muayenede yapar.
Tedavi edilmezse ne olur?
Zamanında tedavi edilmeyen inmemiş testis ileride doğurganlık (kısırlık) sorunu riski, testis sağlığı açısından takip gerekliliği ve fıtık gibi durumlarla ilişkilendirilir. Bu nedenle uygun yaşta cerrahi ile testisin torbaya indirilmesi önemlidir; erken müdahale sonuçları iyileştirir.
İnmemiş testis için hangi bölüme gitmeliyim?
İnmemiş testis için Çocuk Cerrahisi (ya da Çocuk Ürolojisi) bölümüne başvurmalısınız. Uzman muayeneyle testisin yerini değerlendirir, gerekirse ileri inceleme (laparoskopi) yapar ve uygun yaşta tedaviyi (orşiopeksi) planlar.
Kendi durumunuzu yazın, İnmemiş Testis ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →