Çocukta Kasık Fıtığı

Çocukta Kasık Fıtığı Nedir?

Çocukta kasık fıtığı (inguinal herni), karın içindeki organların (çoğunlukla bağırsak, kız çocuklarında bazen yumurtalık) kasık bölgesindeki bir kanal aracılığıyla dışarı doğru çıkıntı yapmasıdır. Kasıkta veya erkek çocuklarda testis torbasında (skrotum) görülen bir şişlik şeklinde kendini gösterir.

Kasık fıtığı, çocukluk çağında en sık ameliyat gerektiren durumlardan biridir. Çocukların yaklaşık %1–5'inde görülür. Erkek çocuklarda kız çocuklarına göre 6–8 kat daha sıktır. Prematüre (erken doğan) bebeklerde çok daha sık görülür; bu bebeklerde oran %30'a kadar çıkabilir. Fıtıkların yaklaşık %60'ı sağ tarafta, %25–30'u solda ve %10–15'i her iki tarafta görülür.

Yetişkinlerdeki fıtıklardan farklı olarak çocuklarda kasık fıtığı kendiliğinden geçmez ve fıtığın sıkışma (boğulma) riski, özellikle ilk yaşta yüksektir. Bu nedenle tanı konduktan sonra çocuğun yaşına ve durumuna göre en kısa sürede ameliyat planlanır. Ameliyat basit, güvenli ve başarı oranı çok yüksektir.

Nasıl Oluşur?

Anne karnında erkek bebeklerde testisler karın içinde gelişir ve gebeliğin son aylarında kasıktaki bir kanal (inguinal kanal) aracılığıyla testis torbasına iner. Testis inerken önünde karın zarının bir uzantısı olan ince bir kese (prosesus vajinalis) oluşur. Normalde bu kese, testis yerine indikten sonra doğumdan önce veya hemen sonra kapanır. Bu kese açık kalırsa karın içindeki organlar bu açıklıktan kasığa veya testis torbasına doğru kayar ve kasık fıtığı oluşur. Kız çocuklarında da benzer bir kanal ve kese bulunur.

Yani çocuklardaki kasık fıtığı, yetişkinlerdeki gibi kas zayıflığından değil, doğuştan kapanmamış bir keseden kaynaklanır. Ağlama, ıkınma ya da ağır kaldırma fıtığa neden olmaz; yalnızca var olan fıtığın daha belirgin hale gelmesine yol açar.

Hidrosel ile Farkı

Açık kalan kese yalnızca sıvının geçebileceği kadar dar ise, testis torbasında sıvı birikir; buna hidrosel denir. Hidrosel, testis çevresinde ağrısız, yumuşak, sıvı dolu bir şişlik şeklindedir. Yenidoğanlardaki hidrosellerin çoğu ilk 1–2 yıl içinde kendiliğinden kaybolur. Gün içinde boyutu değişen (iletişimli) hidrosel veya 1–2 yaşından sonra devam eden hidrosel ise kasık fıtığına benzer şekilde ameliyatla tedavi edilir.

Risk Faktörleri

• Prematüre doğum ve düşük doğum ağırlığı
• Erkek cinsiyet
• İnmemiş testis
• Ailede kasık fıtığı öyküsü
• Karın içi basıncını artıran durumlar: Karında sıvı birikimi, beyin-karın şantı (ventrikülo-peritoneal şant), periton diyalizi.
• Bağ dokusu hastalıkları: Ehlers-Danlos sendromu gibi.
• Kistik fibrozis
• Doğumsal kalça çıkığı ve bazı doğumsal anomaliler

Belirtileri Nelerdir?

• Kasıkta veya testis torbasında şişlik: En tipik belirtidir. Şişlik özellikle ağlama, ıkınma, öksürme veya ayakta durma sırasında belirginleşir; bebek sakinleştiğinde, uyurken veya sırtüstü yatarken küçülür ya da tamamen kaybolur.
• Kız çocuklarında dış dudak (labia) bölgesinde şişlik: Bazen içinde ele gelen sert, küçük bir kitle (yumurtalık) olabilir.
• Genellikle ağrısızdır: Basit fıtıklarda çocukta huzursuzluk olmayabilir.

Sıkışmış (Boğulmuş) Fıtık Belirtileri

Fıtık kesesine giren bağırsak geri dönemezse sıkışmış fıtık (inkarserasyon) gelişir. Bağırsağın veya yumurtalığın kanlanması bozulursa boğulmuş fıtık (strangülasyon) ortaya çıkar. Bu durum acildir:

• Kasıkta sert, gergin, ağrılı ve geri gitmeyen şişlik
• Şişlik üzerinde kızarıklık veya morarma
• Bebekte yatıştırılamayan ağlama, huzursuzluk
• Kusma (ilerleyen dönemde yeşil kusma)
• Karında şişlik ve gaz-dışkı çıkaramama
• Ateş

Sıkışma riski özellikle ilk 6 ayda ve prematüre bebeklerde yüksektir. Erkek çocuklarda sıkışan fıtık, testise giden damarlara baskı yaparak testis hasarına da yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı genellikle ailenin tarif ettiği şişlik ve çocuk cerrahının yaptığı muayene ile konur. Muayene sırasında şişlik görülmeyebilir; bu durumda ailenin şişliği gösteren bir fotoğraf veya video çekmesi tanıya çok yardımcı olur. Hekim, çocuğu ağlatarak veya ıkındırarak şişliği ortaya çıkarmaya çalışabilir. Tanının belirsiz olduğu durumlarda ve hidrosel, inmemiş testis veya lenf bezi büyümesi gibi başka durumlardan ayırt etmek için ultrason kullanılabilir.

Tedavi Nasıl Yapılır?

Çocuklarda kasık fıtığının tek tedavisi ameliyattır. Fıtık bağı veya kuşak kullanımı çocuklarda etkisizdir ve önerilmez; fıtık kendiliğinden kapanmaz.

Ameliyatın Zamanlaması

• Sıkışma riski nedeniyle, tanı konduktan sonra mümkün olan en kısa sürede ameliyat planlanır.
• Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatan prematüre bebeklerde ameliyat genellikle taburcu olmadan önce yapılır.
• Sıkışmış fıtıkta önce hekim tarafından elle nazikçe geri itme (redüksiyon) denenir; başarılı olursa, dokulardaki şişliğin azalması için genellikle 24–72 saat sonra ameliyat yapılır. Geri itilemeyen fıtıkta acil ameliyat gerekir.

Ameliyat Yöntemleri

• Açık yöntem (herniotomi): Kasık kıvrımında yaklaşık 1,5–2 cm'lik küçük bir kesiden açık kalan kese bulunur, içindeki organlar karın içine geri itilir ve kese ağzından bağlanarak kapatılır. Çocuklarda yetişkinlerdeki gibi yama (mesh) kullanılmaz.
• Laparoskopik (kapalı) yöntem: Göbekten girilen ince bir kamera ve küçük aletlerle kesenin ağzı içeriden kapatılır. Bu yöntemle karşı tarafta da açık kese olup olmadığı aynı anda kontrol edilip gerekirse kapatılabilir.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır, genellikle 20–45 dakika sürer ve çoğu çocuk aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir. Prematüre bebeklerde anestezi sonrası solunum durması (apne) riski nedeniyle bir gece hastanede gözlem gerekebilir.

Ameliyat Sonrası Bakım

• Çocuklar genellikle ameliyattan sonraki gün normal aktivitelerine döner; çok küçük çocuklarda aktivite kısıtlamasına genellikle gerek yoktur.
• Hekimin önerdiği ağrı kesici kullanılabilir.
• Yara yerini temiz ve kuru tutun; banyo zamanı için hekiminizin önerisine uyun.
• Bezli bebeklerde bezi sık değiştirerek yara bölgesinin temiz kalmasını sağlayın.
• Okul çağındaki çocuklar 1–2 hafta zorlayıcı spor ve bisikletten uzak durmalıdır.
• Kontrol muayenesini aksatmayın.

Olası Komplikasyonlar

Çocuklarda kasık fıtığı ameliyatı çok güvenli bir ameliyattır. Nadiren yara enfeksiyonu, kanama, fıtığın tekrarlaması (%1'in altında), testisin yukarı çekilmesi veya testise giden damar ve sperm kanalında hasar görülebilir. Ameliyatın deneyimli bir çocuk cerrahı tarafından yapılması komplikasyon riskini en aza indirir. Ameliyat edilmeyen fıtıkta ise sıkışma ve bağırsak, testis veya yumurtalık kaybı riski çok daha yüksektir.

Kız Çocuklarında Kasık Fıtığı

Kız çocuklarında kasık fıtığı daha az görülse de özel dikkat gerektirir. Fıtık kesesine yumurtalık ve yumurta kanalı girebilir; bu durum kasıkta veya dış dudakta ele gelen, sert, küçük ve genellikle ağrısız bir kitle şeklinde fark edilir. Fıtık kesesindeki yumurtalık kendi etrafında dönebilir (torsiyon) ve kanlanması bozulabilir; bu nedenle kız çocuklarında yumurtalık içeren fıtıklar da gecikmeden ameliyat edilmelidir. Çok nadiren, kasık fıtığı olan kız çocuklarında cinsiyet gelişimiyle ilgili bir farklılık (androjen duyarsızlık sendromu) saptanabilir; ameliyat sırasında bu açıdan da değerlendirme yapılır.

Ailelere Öneriler

• Bebeğinizin kasığında veya testis torbasında gelip giden bir şişlik fark ederseniz fotoğrafını çekin ve çocuk doktorunuza gösterin.
• Ameliyat tarihini ertelemeyin; bekleme süresinde fıtık sıkışabilir.
• Ameliyat beklerken sıkışma belirtilerini öğrenin ve bu belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
• Şişliği evde kendiniz zorla geri itmeye çalışmayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğunuzun kasığında, testis torbasında veya kız çocuğunuzun dış dudak bölgesinde ağlarken veya ıkınırken belirginleşen bir şişlik fark ederseniz bir çocuk cerrahına başvurun.

Acil durum: Kasıktaki şişlik sert, gergin, ağrılı hale geldiyse ve geri gitmiyorsa, şişlik üzerinde kızarıklık veya morarma varsa, çocuğunuz yatıştırılamayacak şekilde ağlıyor, kusuyor, karnı şişiyor veya gaz-dışkı çıkaramıyorsa beklemeden acil servise başvurun. Bu belirtiler sıkışmış fıtığı gösterebilir ve bağırsak, testis veya yumurtalık kaybını önlemek için acil müdahale gerekir.

Çocukta kasık fıtığı çocuk cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; ilk değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları tarafından yapılabilir ve gerektiğinde çocuk ürolojisi uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.