İnvajinasyon

Çocuk Cerrahisi
Halk arasında: bağırsak düğümlenmesi

İnvajinasyon (bağırsak düğümlenmesi), bağırsağın bir bölümünün diğerinin içine girmesiyle oluşan bir tıkanıklıktır. En sık 3 ay-3 yaş arası çocuklarda görülür. Belirtileri arasında aralıklı karın ağrısı, kusma, kanlı dışkı ve karında kitle yer alır. Tanı genellikle ultrason ile konur. Tedavide havalı lavman veya cerrahi yöntemler kullanılır. Erken müdahale hayati önem taşır.

İnvajinasyon Nedir?

İnvajinasyon (intussusepsiyon), bağırsağın bir bölümünün, teleskopun parçalarının iç içe girmesi gibi, hemen ilerisindeki bağırsak bölümünün içine kaymasıdır. İç içe giren bağırsak, bağırsak içeriğinin geçişini engelleyerek bağırsak tıkanıklığına yol açar. Ayrıca içe giren bağırsak bölümünün damarları sıkışır ve kanlanması bozulur. Tedavi edilmezse bağırsak dokusu ölebilir (kangren), bağırsak delinebilir ve ciddi enfeksiyon gelişebilir.

İnvajinasyon, bebek ve küçük çocuklarda bağırsak tıkanıklığının en sık nedenidir. En sık 3 ay ile 3 yaş arasında, özellikle 5–9 aylık bebeklerde görülür. Erkek çocuklarda daha sıktır. En sık ince bağırsağın son kısmının (ileum) kalın bağırsağın başlangıç kısmına girmesi şeklinde (ileokolik invajinasyon) görülür.

İnvajinasyon acil bir durumdur. Ancak erken tanı konduğunda, çocukların büyük çoğunluğu ameliyata gerek kalmadan, lavman yöntemiyle başarıyla tedavi edilir ve tamamen iyileşir.

Nedenleri

Çocuklarda

Çocuklardaki invajinasyonların büyük çoğunluğunda (%90'ından fazlası) belirgin bir neden bulunmaz (idiyopatik invajinasyon). Bu çocuklarda genellikle yakın zamanda geçirilmiş bir viral enfeksiyon (soğuk algınlığı, ishal) sonrası bağırsak duvarındaki lenf dokusunun (Peyer plakları) büyümesinin, bağırsağın bir bölümünün ilerideki bölüme doğru çekilmesine yol açtığı düşünülmektedir.

Daha büyük çocuklarda ve tekrarlayan invajinasyonlarda bir "öncü nokta" bulunabilir:

  • Meckel divertikülü (ince bağırsakta doğumsal bir kese)
  • Bağırsak polipleri
  • Lenfoma gibi tümörler
  • IgA vasküliti (Henoch-Schönlein purpurası) ile bağırsak duvarında kanama
  • Kistik fibrozis
  • Bağırsak duplikasyon kistleri

Yetişkinlerde

Yetişkinlerde invajinasyon nadirdir ve vakaların çoğunda altta yatan bir neden vardır: Bağırsak tümörleri (iyi veya kötü huylu), polipler, ameliyat sonrası yapışıklıklar, Crohn hastalığı gibi. Bu nedenle yetişkinlerde tedavi genellikle cerrahidir.

Rotavirüs Aşısı ile İlişkisi

Rotavirüs aşısından sonraki ilk hafta içinde invajinasyon riskinde çok küçük bir artış bildirilmiştir. Ancak aşının ishal ve hastaneye yatışları önlemedeki faydası bu küçük riskten çok daha fazladır. Aşı sonrası ilk haftalarda aileler invajinasyon belirtileri konusunda dikkatli olmalıdır.

Belirtileri Nelerdir?

  • Ani başlayan, şiddetli, aralıklı karın ağrısı: En tipik belirtidir. Daha önce sağlıklı olan bebek aniden çok şiddetli ağlamaya başlar, bacaklarını karnına doğru çeker, yüzü kızarır veya solar. Ağrı atakları genellikle 15–20 dakikada bir tekrarlar ve birkaç dakika sürer. Ataklar arasında bebek sakin, yorgun veya uykulu görünebilir.
  • Kusma: Başlangıçta mide içeriği, ilerledikçe yeşil (safralı) kusma.
  • Çilek jölesi görünümünde dışkı: Kan ve mukusla karışık, kırmızımsı, jöle kıvamında dışkı. Bağırsak kanlanmasının bozulduğunu gösterir ve genellikle daha geç dönemde görülür.
  • Uyku hali ve halsizlik (letarji): Bazı bebeklerde ağrıdan çok belirgin uyku hali, durgunluk ve tepkisizlik ön plandadır.
  • Karında ele gelen sosis şeklinde kitle: Genellikle sağ üst karında hekim muayenesinde fark edilir.
  • Karında şişlik
  • Ateş: İleri dönemde.
  • Sıvı kaybı belirtileri: Az ıslanan bez, ağız kuruluğu, çökük bıngıldak.

Klasik belirtilerin tamamı (karın ağrısı, kitle, kanlı dışkı) her çocukta birlikte görülmez. Yatıştırılamayan, aralıklı ağlama nöbetleri ve kusma olan her bebekte invajinasyon akla gelmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Fizik muayene: Karın muayenesi, karında kitle aranması ve gerektiğinde rektal muayene.
  • Karın ultrasonu: Tanıda ilk tercih edilen ve en güvenilir yöntemdir. Hızlıdır, ağrısızdır ve ışın içermez. İç içe geçmiş bağırsak, ultrasonda tipik "hedef tahtası" veya "halka" görüntüsü verir.
  • Karın röntgeni: Bağırsak tıkanıklığı ve delinme belirtilerini değerlendirmek için kullanılabilir.
  • Kan testleri: Sıvı-elektrolit dengesi ve enfeksiyon açısından.
  • BT: Özellikle yetişkinlerde altta yatan nedeni araştırmak için.

Tedavi Nasıl Yapılır?

İlk Müdahale

Çocuğa damar yolu açılarak sıvı tedavisi başlanır, ağızdan beslenme durdurulur ve gerekirse mideyi boşaltmak için burundan mideye bir tüp yerleştirilir. Ağrı kontrolü sağlanır.

Lavman ile Düzeltme (Redüksiyon)

Çocuklarda ilk tercih edilen ve çoğu zaman yeterli olan tedavi yöntemidir. Makattan verilen hava (pnömatik redüksiyon) veya sıvı (hidrostatik redüksiyon), ultrason veya floroskopi eşliğinde kontrollü bir basınçla iç içe geçmiş bağırsağı geri iter. Bu işlem genellikle çocuk radyoloğu tarafından, cerrahi ekiple iş birliği içinde yapılır.

  • Erken başvuran çocuklarda başarı oranı %80–90'a kadar çıkar.
  • İlk deneme başarısız olursa, çocuğun durumu uygunsa birkaç saat sonra tekrar denenebilir.
  • Bağırsak delinmesi, şok veya peritonit belirtileri varsa lavman uygulanmaz; doğrudan ameliyata alınır.
  • İşlem sonrasında çocuk bir süre hastanede gözlem altında tutulur.

Cerrahi Tedavi

Lavmanla düzeltilemeyen invajinasyonlarda, bağırsak delinmesi veya ciddi kanlanma bozukluğu belirtileri olduğunda, öncü nokta saptandığında ve yetişkinlerde ameliyat gerekir. Ameliyatta iç içe geçmiş bağırsak elle nazikçe düzeltilir. Bağırsak dokusu canlılığını kaybetmişse veya bir öncü nokta varsa ilgili bölüm çıkarılarak bağırsak uçları birleştirilir. Ameliyat açık veya uygun hastalarda laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir.

Tekrarlama ve Seyir

Lavmanla düzeltilen çocukların yaklaşık %5–10'unda invajinasyon tekrarlayabilir; bunların çoğu ilk 24–72 saat içinde olur. Tekrarlayan invajinasyonlar da genellikle yine lavmanla düzeltilebilir; ancak sık tekrarlarda öncü nokta açısından ileri inceleme yapılır. Erken tanı ve tedavi ile çocukların neredeyse tamamı uzun dönemde herhangi bir sorun yaşamadan iyileşir. Tedavi gecikirse bağırsak kaybı, bağırsak delinmesi, karın zarı iltihabı (peritonit) ve şok gibi hayatı tehdit eden komplikasyonlar gelişebilir.

Karışabilecek Durumlar

İnvajinasyonun belirtileri; bebek koliği, ishalle seyreden mide-bağırsak enfeksiyonu (gastroenterit), kabızlık, kasık fıtığının sıkışması, apandisit, bağırsak dönmesi (volvulus) ve idrar yolu enfeksiyonu gibi durumlarla karışabilir. Özellikle ishal ve kusma ile başlayan vakalarda tanı gecikebilir. Kolikten farklı olarak invajinasyonda ağlama nöbetleri genellikle daha büyük bebeklerde (3 aydan sonra), aniden başlar; kusma, durgunluk ve kanlı dışkı eşlik edebilir. Bebeğiniz "her zamanki gibi değil" ve ağlaması geçmiyorsa, kararı hekime bırakmak ve vakit kaybetmeden başvurmak en doğrusudur.

Taburcu Sonrası Ailelere Öneriler

  • Çocuğunuzun beslenmesine hekiminizin önerdiği şekilde, az miktarlarla başlayarak kademeli olarak devam edin.
  • İlk günlerde çocuğunuzu yakından izleyin; aynı belirtiler tekrar başlarsa vakit kaybetmeden hastaneye dönün.
  • Kontrol randevularınızı aksatmayın.
  • İnvajinasyonun önlenmesi için yapılabilecek özel bir şey yoktur; çocuğunuzun beslenmesi, aşıları ve günlük yaşamı normal şekilde devam edebilir.
  • Çocuğunuzun daha önce invajinasyon geçirdiğini, ileride başvurduğunuz hekimlere mutlaka bildirin; bu bilgi tanıyı hızlandırır.
  • Ameliyat olan çocuklarda yara bakımı ve aktivite konusunda hekiminizin önerilerine uyun.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Bebeğinizde veya küçük çocuğunuzda aniden başlayan, nöbetler halinde gelen ve yatıştırılamayan şiddetli ağlama, bacaklarını karnına çekme, kusma (özellikle yeşil kusma), kanlı veya çilek jölesi görünümünde dışkı, karında şişlik, olağandışı uyku hali veya tepkisizlik varsa beklemeden acil servise başvurun. İnvajinasyonda erken tanı, ameliyatsız tedavi şansını belirgin şekilde artırır ve bağırsak kaybını önler.

Yetişkinlerde tekrarlayan kramp tarzında karın ağrısı, bulantı-kusma, kanlı dışkı veya bağırsak alışkanlığında değişiklik varsa genel cerrahi veya gastroenteroloji uzmanına başvurun.

İnvajinasyon çocuklarda çocuk cerrahisi ve çocuk radyolojisi uzmanları tarafından tedavi edilir; ilk değerlendirme çocuk acil ve çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları tarafından yapılır. Yetişkinlerde genel cerrahi uzmanları tedaviyi üstlenir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

İnvajinasyon kendiliğinden geçer mi?

Hayır, invajinasyon kendiliğinden geçmez ve acil tıbbi müdahale gerektirir. Tedavi edilmezse bağırsak kan akımı bozulabilir, doku ölümü ve peritonit gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

İnvajinasyon tekrarlar mı?

Evet, invajinasyon tekrarlayabilir. Özellikle lavmanla başarılı şekilde düzeltilen vakalarda nüks oranı %5-10 civarındadır. Cerrahi tedavi sonrası nüks daha az görülür.

Yetişkinlerde invajinasyon olur mu?

Evet, ancak yetişkinlerde nadirdir. Yetişkinlerde genellikle bağırsakta polip, tümör gibi altta yatan bir neden vardır ve bu nedenle tedavi genellikle cerrahidir.

İnvajinasyon aşı ile önlenebilir mi?

Rotavirüs aşısının invajinasyon riskini azalttığı gösterilmiştir. Ancak aşı tamamen koruma sağlamaz. Diğer viral enfeksiyonlardan korunmak da riski azaltabilir.

İnvajinasyon tedavisinde cerrahi ne zaman gereklidir?

Cerrahi, havalı lavmanın başarısız olduğu, bağırsak delinmesi veya peritonit bulgusu olan, ya da altta yatan bir neden (polip, tümör) varsa gereklidir. Ayrıca bağırsak canlılığını kaybetmişse o bölüm cerrahi olarak çıkarılır.

İnvajinasyon ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, İnvajinasyon ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →