Magnezyum Eksikliği
Magnezyum eksikliği, kandaki magnezyum düzeyinin normalin altına düşmesidir. Kas krampı, halsizlik, karıncalanma ve çarpıntı gibi özgül olmayan belirtiler verebilir. Yetersiz beslenme, kronik ishal, diüretik gibi ilaçlar, diyabet ve alkol başlıca nedenlerdir. Tanı kan tahliliyle konur; tedavi nedene yönelik olup beslenme düzenlemesini ve gerekirse hekim kontrolünde takviyeyi içerir.
Magnezyum Eksikliği Nedir?
Magnezyum eksikliği (hipomagnezemi), vücuttaki magnezyum düzeyinin normalin altına düşmesidir. Magnezyum, vücutta en bol bulunan minerallerden biridir ve 300'den fazla enzimatik reaksiyonda görev alır. Kasların ve sinirlerin çalışması, kalp ritminin düzenlenmesi, enerji üretimi, protein yapımı, kan şekeri ve tansiyonun kontrolü ile kemiklerin sağlığı için gereklidir.
Vücuttaki magnezyumun yaklaşık yarısı kemiklerde, kalanın büyük kısmı kas ve diğer yumuşak dokularda bulunur; kanda ise yalnızca yaklaşık %1'i bulunur. Bu nedenle kan testinde magnezyum düzeyi normal çıksa bile vücuttaki toplam magnezyum depoları azalmış olabilir.
Hafif magnezyum eksikliği çoğu zaman belirti vermez. Ancak eksiklik belirginleştiğinde kas krampları, titreme, yorgunluk ve ağır durumlarda kalp ritim bozuklukları ve nöbetler görülebilir. Magnezyum eksikliği sıklıkla potasyum ve kalsiyum eksikliği ile birlikte bulunur ve bu eksikliklerin düzeltilmesi için magnezyumun da yerine konması gerekir.
Günlük Magnezyum İhtiyacı
Günlük magnezyum ihtiyacı yaşa ve cinsiyete göre değişir. Yetişkin erkeklerde yaklaşık 400–420 miligram, yetişkin kadınlarda yaklaşık 310–320 miligramdır. Gebelikte ihtiyaç bir miktar artar. Dengeli beslenen sağlıklı kişilerin çoğu bu ihtiyacı besinlerle karşılayabilir.
Nedenleri
Yetersiz Alım
- Yeşil yapraklı sebze, tam tahıl, baklagil ve kuruyemişten fakir, işlenmiş gıdalardan zengin beslenme
- Uzun süreli açlık, yetersiz beslenme
- Kronik alkol kullanımı (hem yetersiz alım hem de artmış kayıp)
Bağırsaktan Emilim Bozukluğu veya Kayıp
- Uzun süren ishal
- Kusma
- Çölyak hastalığı, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit
- Bağırsak ameliyatları, mide küçültme ameliyatları
- Pankreatit
- Proton pompa inhibitörleri: Mide asidini azaltan ilaçların (omeprazol, lansoprazol, pantoprazol gibi) uzun süreli kullanımı magnezyum emilimini azaltabilir.
Böbrekten Kayıp
- İdrar söktürücüler (diüretikler): Özellikle loop ve tiyazid grubu.
- Kontrolsüz diyabet: Yüksek kan şekeri idrarla magnezyum kaybını artırır.
- Bazı ilaçlar: Bazı antibiyotikler (aminoglikozidler), bazı kemoterapi ilaçları (sisplatin), organ nakli ilaçları (siklosporin, takrolimus), amfoterisin B.
- Alkol
- Bazı kalıtsal böbrek hastalıkları
Diğer Nedenler
- Gebelik ve emzirme
- Aşırı terleme, yoğun egzersiz
- İleri yaş (azalmış emilim ve artmış böbrek kaybı)
- Yanıklar
- Paratiroid bezi ameliyatı sonrası (aç kemik sendromu)
Belirtileri Nelerdir?
Erken ve Hafif Belirtiler
- İştahsızlık
- Bulantı, kusma
- Yorgunluk ve halsizlik
- Kas güçsüzlüğü
İlerlemiş Eksiklik Belirtileri
- Kas krampları ve kasılmalar: Özellikle bacaklarda
- Kas seğirmeleri ve titreme
- Uyuşma ve karıncalanma: Ellerde, ayaklarda ve ağız çevresinde
- Tetani: Ellerde ve ayaklarda istemsiz, ağrılı kas kasılmaları
- Çarpıntı ve kalp ritim bozuklukları
- Huzursuzluk, sinirlilik, uyku bozukluğu
- Kişilik değişiklikleri, kafa karışıklığı
- Baş dönmesi
Ağır Eksiklik Belirtileri
- Havale (nöbet)
- Ciddi ve hayatı tehdit edebilen kalp ritim bozuklukları (torsades de pointes gibi)
- Bilinç bulanıklığı
Eşlik Eden Mineral Bozuklukları
Magnezyum eksikliği, potasyum ve kalsiyum düşüklüğüne de yol açar. Bu durumda magnezyum eksikliği düzeltilmeden potasyum ve kalsiyum düzeyleri de tam olarak düzeltilemez. Bu nedenle inatçı potasyum veya kalsiyum düşüklüğü olan hastalarda magnezyum düzeyine de mutlaka bakılmalıdır.
Uzun Dönem Etkileri
Uzun süreli düşük magnezyum alımının; tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları, osteoporoz ve migren riskinde artış ile ilişkili olabileceği bildirilmektedir. Ancak bu ilişkilerin bir kısmı hâlâ araştırılmaktadır.
Tanı Nasıl Konur?
- Kan magnezyum düzeyi: Tanıda en sık kullanılan testtir. Ancak kanda magnezyumun yalnızca küçük bir kısmı bulunduğundan, normal sonuç vücuttaki eksikliği her zaman dışlamaz.
- Potasyum, kalsiyum, fosfor ve diğer elektrolitler
- Böbrek fonksiyon testleri
- Kan şekeri
- İdrarda magnezyum atılımı: Eksikliğin bağırsaktan mı yoksa böbrekten kayba mı bağlı olduğunu anlamak için.
- EKG: Kalp ritim bozuklukları açısından.
- İlaç öyküsü: Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi.
Tedavi Seçenekleri
- Beslenmenin düzenlenmesi: Hafif eksiklikte magnezyumdan zengin besinlerin tüketilmesi.
- Ağızdan magnezyum takviyesi: Belirtisi olmayan veya hafif belirtileri olan hastalarda kullanılır. Magnezyum sitrat, glisinat, laktat gibi farklı formlar vardır; bazı formlar daha iyi emilir. En sık yan etkisi ishaldir; dozun gün içine bölünmesi bu yan etkiyi azaltabilir.
- Damardan magnezyum: Ağır eksiklikte, belirgin belirtileri olan, kalp ritim bozukluğu veya nöbet geçiren hastalarda hastanede uygulanır.
- Altta yatan nedenin tedavisi: İshalin tedavisi, kan şekerinin kontrolü, alkolün bırakılması, magnezyum kaybına yol açan ilaçların hekim tarafından gözden geçirilmesi.
- Eşlik eden eksikliklerin düzeltilmesi: Potasyum ve kalsiyum.
Önemli: Böbrek yetmezliği olan kişiler magnezyumu vücuttan atamadıkları için magnezyum takviyeleri kanda tehlikeli düzeyde yükselmeye yol açabilir. Bu nedenle böbrek hastalığı olanlar hekim önerisi olmadan magnezyum takviyesi kullanmamalıdır. Ayrıca magnezyum, bazı antibiyotikler, tiroid ilacı ve osteoporoz ilaçlarının emilimini azaltabileceğinden bu ilaçlarla arasında zaman bırakılmalıdır.
Magnezyumdan Zengin Besinler
- Kuruyemişler ve tohumlar: Kabak çekirdeği, badem, kaju, fındık, susam, ay çekirdeği
- Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, pazı, semizotu
- Baklagiller: Kuru fasulye, nohut, mercimek, soya
- Tam tahıllar: Yulaf, bulgur, tam buğday ekmeği, kahverengi pirinç
- Bitter çikolata
- Avokado ve muz
- Balık: Uskumru, somon
- Süt ve yoğurt
- Maden suyu: Bazı maden suları magnezyum içerir.
Özel Durumlarda Magnezyum
Gebelik
Gebelikte magnezyum ihtiyacı artar. Ağır preeklampsi ve eklampsi (gebelik zehirlenmesi) gelişen kadınlarda, nöbetleri önlemek amacıyla hastanede damardan yüksek doz magnezyum sülfat uygulanır. Bu tedavi, sağlıklı gebelerde kullanılan ağızdan takviyelerden farklıdır ve yalnızca hastanede, yakın takip altında uygulanır. Gebelikte herhangi bir takviye kullanmadan önce hekiminize danışın.
Diyabet
Diyabet hastalarında magnezyum eksikliği sık görülür. Eksiklik, insülin direncini artırabilir ve kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir. Kan şekerinin iyi kontrol edilmesi magnezyum kaybını azaltır.
Yaşlılar
İleri yaştaki kişilerde magnezyumun bağırsaktan emilimi azalır, böbreklerden kaybı artar ve sıklıkla magnezyum düzeyini etkileyen birden fazla ilaç kullanılır. Bu nedenle yaşlılarda magnezyum eksikliği riski daha yüksektir.
Sporcular
Yoğun ve uzun süreli egzersiz yapan kişilerde terle magnezyum kaybı artabilir. Dengeli beslenme genellikle bu kaybı karşılamaya yeterlidir.
Korunma Yolları
- İşlenmiş gıdalar yerine tam tahıllar, sebzeler, baklagiller ve kuruyemişlerden zengin, dengeli beslenin.
- Alkolü sınırlayın.
- Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
- Mide ilaçlarını ve idrar söktürücüleri uzun süre kullanıyorsanız magnezyum düzeyinizin kontrol edilmesi gerekip gerekmediğini hekiminize sorun.
- Uzun süren ishal ve kusma durumlarında hekime başvurun.
Sık Sorulan Sorular
- Her kas krampı magnezyum eksikliğinden mi kaynaklanır? Hayır; kas kramplarının çoğu magnezyum eksikliğine bağlı değildir. Takviye kullanmadan önce hekiminize danışın.
- Magnezyum takviyesi uyku sorununa iyi gelir mi? Eksikliği olan kişilerde bazı faydalar bildirilmiştir; ancak eksikliği olmayan kişilerde etkisi sınırlıdır.
- Fazla magnezyum zararlı mı? Besinlerle alınan magnezyum genellikle zararsızdır; yüksek doz takviyeler ishal, bulantı ve böbrek hastalarında tehlikeli yükselmelere yol açabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Sık kas krampları, seğirmeler, uyuşma, çarpıntı ve açıklanamayan yorgunluk yaşıyorsanız; uzun süredir mide ilacı veya idrar söktürücü kullanıyorsanız, kronik ishal veya bağırsak hastalığınız varsa ya da alkol kullanıyorsanız magnezyum düzeyinizin kontrolü için hekiminize başvurun.
Acil durum: Hızlı veya düzensiz kalp atışı, göğüs ağrısı, bayılma, havale (nöbet), ellerde ve ayaklarda geçmeyen ağrılı kasılmalar ya da bilinç bulanıklığı varsa beklemeden 112'yi arayın.
Magnezyum eksikliği iç hastalıkları ve aile hekimliği uzmanları tarafından değerlendirilir; böbrek kaynaklı kayıplarda nefroloji, bağırsak hastalıklarında gastroenteroloji, kalp ritim bozukluklarında kardiyoloji uzmanlarından destek alınır. Beslenme planı için diyetisyenler sürece katılabilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Magnezyum eksikliği kas krampına yol açar mı?
Yol açabilir; ancak kas krampının birçok başka nedeni vardır. Kramplar sık tekrarlıyorsa hekim, magnezyumun yanı sıra kalsiyum, potasyum ve diğer nedenleri de değerlendirir.
Kan tahlilinde magnezyum normalse eksiklik olmaz mı?
Kandaki magnezyum, vücut deposunun çok küçük bir kısmını yansıtır. Normal sonuç eksikliği büyük ölçüde dışlar ama belirtiler ve risk faktörleri varsa hekim ek değerlendirme yapabilir.
Magnezyum takviyesini herkes kullanabilir mi?
Hayır. Böbrek yetmezliği olanlar ve bazı ilaçları kullananlar için sakıncalı olabilir; yüksek dozlar ishale neden olur. Takviyeye başlamadan önce hekime veya eczacıya danışın.
Hangi yiyeceklerde magnezyum fazladır?
Ispanak ve pazı gibi koyu yeşil sebzeler, nohut, mercimek, fasulye, tam tahıllar, badem, ceviz, fındık, kabak çekirdeği, muz ve avokado iyi kaynaklardır.
Gebelikte magnezyum ihtiyacı artar mı?
Evet, gebelik ve emzirme döneminde ihtiyaç biraz artar. Dengeli beslenme çoğu zaman yeterlidir; takviye gerekip gerekmediğine doğum hekiminiz karar verir.
Kendi durumunuzu yazın, Magnezyum Eksikliği ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →